Δήμητρα Α. Κούκουρα, Η Ορθόδοξη μαρτυρία στην Επισκοπή Αρούσας

Εισήγηση της Καθηγήτριας του Τμήματος Θεολογίας ΑΠΘ σε εσπερίδα της Ιεραποστολικής Στέγης Αγίου Διονυσίου έν Ολύμπῳ (Κατερίνη, Σεπτέμβριος 2019)

Η Αρούσα είναι μία όμορφη αφρικανική πόλη με πληθυσμό πάνω από ένα εκατομμύριο. Αναπτύχθηκε μέσα στην καταπράσινη φύση, στη βoρειοδυτική Τανζανία στα σύνορα με την Κένυα, κάτω από τη σκιά του Κιλιμάντζαρου. Αυτό το υψηλότερο βουνό της Αφρικής μαζί με δύο φημισμένα εθνικά πάρκα προσελκύουν στην Αρούσα πληθώρα επισκεπτών από όλη τη γη.

Τον Μάρτιο του 2018, όμως,  στις παρυφές της Αρούσας, σ’ ένα συνεδριακό κέντρο της εποχής της βρετανικής κυριαρχίας, μαζεύτηκαν χίλιοι περίπου εκπρόσωποι από όλη τη Χριστιανοσύνη για το 14ο Συνέδριο Ιεραποστολής και Ευαγγελισμού (WCME) του Παγκοσμίου Συμβουλίου των Εκκλησιών (WCC). Σε αυτή τη συνάντηση που επαναλαμβάνεται περίπου κάθε οκτώ χρόνια, οι Χριστιανοί που ασχολούνται με την ιεραποστολή ανταλλάσσουν εμπειρίες και σκέψεις για τη μαρτυρία του Ευαγγελίου στον κόσμο. Ανάμεσα στους πολυπληθείς συνέδρους, άνδρες, γυναίκες, κληρικούς και λαϊκούς, επί το πλείστον νεαρής ηλικίας από όλες τις Ηπείρους, εκπροσώπους από ποικίλες προτεσταντικές ομολογίες, ιεραποστολικές οργανώσεις και ομάδες, συμμετείχε μία ολιγάριθμη αντιπροσωπεία Ρωμαιοκαθολικών και δεκάδες εκπρόσωποι των Αρχαίων Ανατολικών και των Ανατολικών Ορθοδόξων Εκκλησιών μελών του ΠΣΕ.

Οι εργασίες διήρκησαν μία εβδομάδα 8-13 Μαρτίου και οι σύνεδροι προσέγγισαν το θέμα της μαθητείας στον Χριστό. Διαδήλωσαν τη σταθερή τους αφοσίωση στη μεταφορά του Ευαγγελίου μέχρι τα γεωγραφικά έσχατα της γης αλλά και σε όλα τα στρώματα των αποχριστιανοποιημένων κοινωνιών στο Βόρειο Ημισφαίριο. Ο ιεραποστολικός ζήλος, η συνέπεια, ο ενθουσιασμός και η συναίσθηση της ευθύνης δέσποζαν σε όλες τις εκδηλώσεις του μεγάλου αυτού συνεδρίου, που είχε έντονα τα χαρακτηριστικά ρυθμού και χαράς των Αφρικανικών χριστιανικών κοινοτήτων που το φιλοξένησαν και το πλαισίωσαν αθρόες. Για τους μη εφησυχασμένους Ορθοδόξους ήταν μία αφορμή σοβαρού προβληματισμού: Κι εμείς τί κάνουμε; Η απάντηση δεν είναι αρνητική: κάτι κάνουμε, προσπαθούμε, αλλά δεν είναι αρκετό. Χρειάζεται οπωσδήποτε παραπάνω. Κάτι πολύ παραπάνω.

Στις 11 Μαρτίου, Γ΄ Κυριακή των Νηστειών, ο Επιχώριος Επίσκοπος Αρούσας Θεοφιλέστατος κ. Αγαθόνικος προσκάλεσε τους Ορθοδόξους συνέδρους να λειτουργηθούν στον Ιερό Ναό του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου, στο κέντρο της Αρούσας. Ήταν ένα διορθόδοξο δοξαστικό συλλείτουργο, σφραγίδα της ενότητας των Ορθοδόξων κατά τόπους Εκκλησιών, όπου οι ύμνοι και οι ευχές ακούστηκαν σε διάφορες γλώσσες και όλοι μαζί λειτουργοί κληρικοί και συλλειτουργοί λαϊκοί εκ περάτων της γης με τους Αφρικανούς Ορθοδόξους έψαλλαν στο τέλος: «εἴδομεν τό φῶς τό ἀληθινόν, ἐλάβομεν πνεῦμα ἐπουράνιον…» Κι επειδή αυτό το αναστάσιμο φως εξέρχεται από τον ναό, για να φωτίσει τους «ἐν σκότει καί σκιᾷ θανάτου», όλο το εκκλησίασμα στη συνέχεια με ενδιαφέρον άκουσε τις τωρινές ιεραποστολικές προσπάθειες των Ορθοδόξων και ειδικότερα στην Τανζανία. Πρόκειται για το κράτος που προέκυψε το 1964 από τη συνένωση της Δημοκρατίας της Ταγκανίκα και της Λαϊκής Δημοκρατίας της Ζανζιβάρης και της Πέμπα.

Το έτος 1952 δωρητές, μέλη της ακμάζουσας ελληνικής κοινότητας της τότε Ταγκανίκας,  έκτισαν τον στέρεο ναό του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου, τον μοναδικό ακόμη στην Αρούσα, μέσα στη μεγάλη ιδιόκτητη έκταση με το άριστα εξοπλισμένο ελληνικό σχολείο που και σήμερα λειτουργεί ως πρότυπο διεθνές υψηλών προδιαγραφών και επιδόσεων. Ο Αρχιμ. Νικόλαος Σαρίκας (+1941), σεβάσμιος κληρικός του Πατριαρχείου Αλεξανδρείας, που εξυπηρετούσε τις ανάγκες των ελληνικών κοινοτήτων στη Δυτική και Νότιο Αφρική, όσο βρισκόταν στην Αρούσα (1934) ήταν ο πρώτος που ήρθε σε επαφή με αξιόλογους Αφρικανούς από την Ουγκάντα, που αναζητούσαν τις πρώτες ρίζες του Χριστιανισμού και τους συνέδεσε με την Εκκλησία της Αλεξάνδρειας.

Στις αρχές της δεκαετίας του 1960, η αναζωπύρωση του χρέους της Ορθόδοξης Εκκλησίας για την εξωτερική ιεραποστολή,  με τη θεολογική τεκμηρίωσή της από τις μελέτες του νυν Αρχιεπισκόπου Αλβανίας κ. Αναστασίου και τον ζήλο τον δικό του και της ομάδας που συγκρότησαν στην Αθήνα τον Σύλλογο και το Περιοδικό «Πορευθέντες», επαύξησε τη σπορά της Ορθοδοξίας στην Αφρικανική γη. Το 1964, το βράδυ  της χειροτονίας του εις πρεσβύτερον, άρχισε την επιτόπια ιεραποστολική εργασία στη δικαιοδοσία της Ι. Μητροπόλεως Ειρηνουπόλεως, Ουγκάντα, Τανζανία και Κένυα και αργότερα ως Επίσκοπος Ανδρούσης τοποτηρητής αυτής της Μητροπόλεως (1981-1990) συνέβαλε στη συστηματική συγκρότηση και προκοπή των Ορθοδόξων κοινοτήτων: με το μεταφραστικό έργο λειτουργικών βιβλίων, την κατήχηση, την οργάνωση και διεύθυνση επί μια δεκαετία της Ιερατικής Σχολής στη Ναϊρόμπη για την κατάρτιση τοπικού κλήρου, με την οικονομική ενίσχυση των κοινοτήτων, την υγειονομική περίθαλψη κ.ο.κ. Το παράδειγμα του Επισκόπου Ανδρούσης, Καθηγητού στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και  Γενικού Διευθυντού της Αποστολικής Διακονίας της Εκκλησίας της Ελλάδος, για μία δεκαετία τοποτηρητή της Ι. Μ. Ειρηνουπόλεως κ. Αναστασίου, (1981-1991), οι θρησκειολογικές και ιεραποστολικές μελέτες  του και το σύνθημά του ότι το μέλλον του παλαίφατου Πατριαρχείου Αλεξανδρείας ευρίσκεται στην Υποσαχάρια Αφρική, ενέπνευσαν έκτοτε πολλούς κληρικούς και λαϊκούς, ώστε να μεταφέρουν το αναστάσιμο φως στην Αφρικανική Ήπειρο.

Ανάμεσά τους, μαθητής, όπως ο ίδιος δηλώνει, και ο Πατριάρχης Αλεξανδρείας κ. Θεόδωρος (2004-). Γνώστης των συνθηκών της Αφρικής από τη μακροχρόνια θητεία του στο Πατριαρχείο Αλεξανδρείας (1990-) και ειδικότερα στις Ιερές Μητροπόλεις Καμερούν (1997-2002) και Ζιμπάμπουε (2002-2004), μεριμνά ποικιλοτρόπως για την πρόοδο των Ορθοδόξων κοινοτήτων. Ώστε να δυναμώνει το φως στα μικρά λυχνάρια που λάμπουν την Ορθόδοξη παράδοση διάσπαρτα στην απέραντη δαιδαλώδη αφρικανική Ήπειρο και οι πιστοί σταθερά να αυξάνουν εις αριθμόν, χάριν και μαρτυρίαν του Ευαγγελίου.

Είναι πολύ χαρακτηριστικά όσα ο ίδιος ομολόγησε για την αποστολή του, με φωνή και βλέμμα που πρόδιδαν συγκίνηση, στους Αφρικανούς σπουδαστές της Θεολογικής Σχολής στην Κινσάσα: «ο τίτλος που μου έχει δώσει η Ιστορία περιέχει πολλά χαρακτηριστικά, που το καθένα έχει μία βαρύνουσα σημασία για τον αποστολικό θρόνο της Αλεξανδρείας. Όμως εγώ, παιδιά μου, θα ήθελα να με αποκαλούν και μόνον Πατριάρχη της Αφρικής! Γιατί εσείς είστε το μέλλον της Εκκλησίας μας

Το έτος 2016 με απόφαση της Ιεράς Συνόδου του Πατριαρχείου Αλεξανδρείας ιδρύθηκε η Επισκοπή Αρούσας και Κεντρικής Τανζανίας και εκλέχτηκε ο πρώτος Επίσκοπός της κ. Αγαθόνικος, μέχρι τότε Σχολάρχης της Πατριαρχικής Σχολής του Αγίου Αθανασίου και Διευθυντής του ιδιαιτέρου Πατριαρχικού Γραφείου. Ο Θεοφιλέστατος, στο πέρας της θείας λειτουργίας της Σταυροπροσκυνήσεως και στη συνέχεια στο γεύμα που παρέθεσε η φιλόξενη ελληνική κοινότητα σε όλο το εκκλησίασμα, περιέγραψε στους συνέδρους το ιεραποστολικό έργο, που επιτελείται στην Επισκοπή του με τη συμπαράσταση του συναθλητή του Αρχιμ. π. Πορφυρίου, μοναχού της Ιεράς Μονής του Αγίου Διονυσίου του εν Ολύμπω, ομάδας Αφρικανών στελεχών και τη συνδρομή ευλαβών Χριστιανών κυρίως από την Πιερία. Είναι όλοι εκείνοι  που συνειδητοποιούν ότι ο θησαυρός της πίστεως δόθηκε,  για να μοιράζεται και να πολλαπλασιάζεται και γι αυτόν τον λόγο στο μέτρο των δυνατοτήτων τους βοηθούν αυτό το έργο.

Οι ακμάζουσες Ορθόδοξες κοινότητες της Επισκοπής και το ιεραποστολικό κέντρο με έργα υποδομής ευρίσκονται στην Κεντρική Τανζανία, στην περιοχή της Ιρίγκα, ενώ στην Αρούσα, έδρα της Επισκοπής, το κατηχητικό έργο αρχίζει να δραστηριοποιείται στις μέρες μας. Το κύριο μέλημα του Επισκόπου παραμένει σταθερά η μεταφορά της Ορθόδοξης πίστης στους Αφρικανούς, που αναζητούν την πίστη των Αποστόλων, όπως διαφύλαξε διαμέσου των αιώνων η Ορθοδοξία, με σεβασμό στις πολιτιστικές ιδιαιτερότητές τους και κατά το δυνατόν φροντίδα για την ανακούφιση των πολλαπλών τους αναγκών. Έργο δύσκολο που απαιτεί προσευχή, επιμονή, γνώση και συναντίληψη, εφόσον η ιεραποστολή είναι συλλογική προσπάθεια. Όχι μόνον των απεσταλμένων στην Αφρική αλλά και μιας αλυσίδας ανθρώπων, συλλόγων, συνδέσμων, ενοριών, Μητροπόλεων, της Αποστολικής Διακονίας, που συνειδητοποιούν ότι το φως που εμείς πήραμε είναι δωρεά, για να προσφέρεται και σε εκείνους που δεν την έχουν γνωρίσει.

Ο Μακαριώτατος Πάπας και Πατριάρχης Αλεξανδρείας και πάσης Αφρικής κ. Θεόδωρος Β΄, την ημέρα που ενθρόνισε τον κ. Αγαθόνικο στην Αρούσα φανέρωσε το όραμά του για την έδρα της Επισκοπής: να καταστεί το Ιεραποστολικό Κέντρο της Ανατολικής Αφρικής με Θεολογική Ακαδημία και κεντρικό τυπογραφείο για τις μεταφράσεις λειτουργικών βιβλίων και κατηχητικών εγχειριδίων, που θα καλύπτουν τις ανάγκες όλων των ιεραποστολικών κλιμακίων της Ανατολικής Αφρικής.

Οι «χώρες είναι παντού λευκές προς θερισμόν» και οπωσδήποτε στη σοκολατένια Αφρικανική Ήπειρο. Η δέησή προς τον Κύριο του θερισμού είναι να αναδεικνύει εργάτες και σε εκείνους που εργάζονται ανυστάκτως σε δύσκολες εξωτερικές συνθήκες  με ποικίλα ασθενήματα του «οστρακίνου σκεύους» να χαρίζει δυνάμεις, υγεία και αντοχές.

Δημοσιεύθηκε στη ΣΥΝΕΔΡΙΑ ΚΑΙ ΗΜΕΡΙΔΕΣ | Ετικέτες: | Δεν επιτρέπεται σχολιασμός στο Δήμητρα Α. Κούκουρα, Η Ορθόδοξη μαρτυρία στην Επισκοπή Αρούσας

Περιοδικό Θεολογία (Τόμος 90, Τεύχος 2, Απρίλιος-Ιούνιος 2019)

Περιεχόμενα

Προλογικό         5

Πρωτοπρ. Βασιλείου Ιω. Καλλιακμάνη, Ο κενωτικός χαρακτήρας της Ιερωσύνης και ο Ιερός Φώτιος   7

Αριάδνης Σαραντουλάκου, Στιγμιότυπα έγγαμου βίου στα αγιολογικά κείμενα μέχρι τον 15ο αι.      21

π. Ηλία Καραλή, Η χειροθεσία του Ηγουμένου. Τελετουργική και Εικονογραφική θεώρηση            37

Νεκταρίου Κ. Κουτσουρούμπα, Ορθοδοξία και αίρεση: Αντιπαράθεση θεολογική ή πολιτική;     57

Χαραλάμπου Μηνάογλου, Τα Ιουδαϊκά του Αλέξανδρου Μαυροκορδάτου: Η Παλαιά Διαθήκη και ο λαός του Θεού           85

Ανδρέα Ζαχαρίου, Η ιδιότυπη αντίληψη του Γρηγορίου Ακίνδυνου για τους αγγέλους          99

Γεωργίου Β. Τσούπρα, Ο λδ’ Αποστολικός Κανόνας και οι «Εθνικές Εκκλησίες»        125

Χρήστου Νικολόπουλου, Το φιλανθρωπικό έργο της αυτοκράτειρας Αθηναΐδας-Ευδοκίας και η αναφορά της σε αγιολογικά υλικό. Πώς μία αυθαιρεσία του Λέοντος ς΄ εισήγαγε μία αυτοκράτειρα του 5ου αί. σε νεώτερα συναξάρια          135

Ζαχαρούλας Αθ. Παύλου, Ο έπαινος τής μητρικής ιδιότητας στα πεζά και έμμετρα θρηνητικά εγκώμια της πρώιμης βυζαντινής περιόδου           151

Ιδιόμελα

Αρχιμ. Γρηγορίου Δ. Παπαθωμά, Η Θεολογία στα ασύμμετρα μυστικά ρείθρα της Ποίησης. Ο χριστολογικός «Όρος της Χαλκηδόνας» και το «Γεφύρι της Άρτας» στην ερμηνευτική πραγμάτωση της διακειμενικότητας       171

Ζαμπίας Αγριμάκη, Άδηλες απηχήσεις: Ο Ιωάννης Χρυσόστομος και η αγάπη στον Ερωτόκριτο           205

Εκδοτικά

Κωνσταντίνου Ιω. Μπελέζου, Η Ιερά Μονή Κουτλουμουσίου Αγίου Όρους και η σύγχρονη εκδοτική της παρουσία   223

Θεολογικά Χρονικά        233

Περιοδικά Ανάλεκτα      243

Βιβλιοστάσιον  251

Επιστημονικόν Αναλόγιον           271

Οδηγίες υποβολής επιστημονικών εργασιών προς τους συγγραφείς              274

Δημοσιεύθηκε στη ΠΕΡΙΟΔΙΚΑ | Ετικέτες: | Δεν επιτρέπεται σχολιασμός στο Περιοδικό Θεολογία (Τόμος 90, Τεύχος 2, Απρίλιος-Ιούνιος 2019)

Ο χαιρετισμός του Προέδρου του Τμήματος Θεολογίας ΑΠΘ καθηγητή Παναγιώτη Σκαλτσή στο 3ο Πανελλήνιο Επιστημονικό Συνέδριο Θεολόγων Εκπαιδευτικών

Σεβασμιώτατοι

Σεβαστοί Πατέρες

Κύριε Κοσμήτορα

Κύριε Περιφερειακέ Διευθυντά Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας

Εκπαίδευσης Κεντρικής Μακεδονίας

Κυρίες και Κύριοι Συνάδελφοι

Το Τμήμα Θεολογίας του ΑΠΘ, το Εργαστήριο Παιδαγωγικής του Τμήματος Θεολογίας και η Περιφερειακή Διεύθυνση Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Κεντρικής Μακεδονίας έχουν την χαρά να συνδιοργανώνουν στους χώρους της Σχολής μας το 3ο Πανελλήνιο Επιστημονικό Συνέδριο Θεολόγων Εκπαιδευτικών με θέμα: «Θρησκευτική Εκπαίδευση – Εκπαίδευση για το μέλλον».

Από τον τίτλο και μόνο, αλλά και τις επιμέρους θεματικές προσεγγίσεις και αναφορές αντιλαμβάνεται κανείς αυτό που έχει ορισθεί ως σκοπός του Συνεδρίου, τη «συμβολή του δηλαδή στο δημόσιο διάλογο σχετικά με τις προκλήσεις και τις προοπτικές της θρησκευτικής εκπαίδευσης στη σύγχρονη πραγματικότητα και στις ιδιαίτερες συνθήκες του σημερινού σχολείου».

Σε μια εποχή που η προκατάληψη, η μονομερείς προσεγγίσεις, οι ακραίες φωνές και τα πισωγυρίσματα όσον αφορά το τι διδακτικά βιβλία θέλουμε και ποιο το νόημα και το περιεχόμενο του μαθήματος των θρησκευτικών σήμερα μια τέτοια πρωτοβουλία σαν την παρούσα θα φωτίσει πολύπλευρα το πάντα επίκαιρο θέμα της θρησκευτικής αγωγής και εκπαίδευσης των παιδιών και θα συμβάλλει στον επαναπροσδιορισμό του πνευματικού, πολιτισμικού και κοινωνικού ρόλου του θρησκευτικού μαθήματος στα σχολεία.

Το Τμήμα Θεολογίας έχει εκφραστεί επανειλημμένα για τον χαρακτήρα και τη θέση του Μαθήματος στη Δημόσια Εκπαίδευση. Έχει επισημάνει ότι «Το ΜτΘ συμβάλλει καθοριστικά στην εξοικείωση των μαθητών με το πνευματικό, πολιτισμικό και κοινωνικό περιβάλλον εντός του οποίου ζουν οι μαθητές και κατ’ επέκτασιν στην ομαλή ένταξή τους σε αυτό, αναδεικνύοντας τη θρησκευτική γνώση σε σημαντικό αγωγό πρόσληψης και εργαλείο κατανόησης της πραγματικότητας. Ανεξάρτητα από τη θρησκευτική ή μη ταυτότητα των μαθητών, αυτή η εξοικείωση και ένταξή τους προϋποθέτει κατ’ αρχήν τη γνωριμία τους με την Ορθόδοξη Παράδοση, η οποία είναι συνυφασμένη με την ιστορία αλλά και το παρόν αυτού του τόπου και εξακολουθεί να αποτελεί βασικό συστατικό της πολιτισμικής φυσιογνωμίας του. Ο μαθητής, σταδιακά και ανάλογα με τη δεκτικότητα κάθε εκπαιδευτικής βαθμίδας, καλείται να γνωρίσει τα γραπτά κείμενα, τα καλλιτεχνικά και ευρύτερα πολιτισμικά μνημεία (ποίηση, ζωγραφική, αρχιτεκτονική, μουσική), καθώς και τις ηθικές και κοινωνικές αξίες, που αποτυπώνουν αυτή την Παράδοση στο πέρασμα των αιώνων. Ταυτόχρονα, ο μαθητής προσεγγίζει και διερευνά τη λειτουργία της Ορθόδοξης Παράδοσης ως ισχυρού στοιχείου συνοχής του κοινωνικού σώματος και παράγοντα διαμόρφωσης συλλογικής ταυτότητας, ηθικών κριτηρίων, νοοτροπιών και συμπεριφορών. Επιπλέον, ο μαθητής γνωρίζει και επεξεργάζεται με κριτικό τρόπο διαχρονικά, πανανθρώπινα αλλά και ιδιαιτέρως επιτακτικά σήμερα αιτήματα, που εμπεριέχονται στη βιβλική διδασκαλία καθώς και τις μεταγενέστερες εμπειρικές προσλήψεις και εμπεδώσεις, όπως είναι η αγάπη, η ελευθερία, η αξιοπρέπεια, η ισότητα, η αποδοχή και ο σεβασμός του άλλου, η αλληλεγγύη, η αυτοθυσία, η ολιγάρκεια, η ευθύνη για το περιβάλλον και όλη την οικουμένη».

Με τις σκέψεις αυτές χαιρετίζω το 3ο Πανελλήνιο Επιστημονικό Συνέδριο Θεολόγων Εκπαιδευτικών, συγχαίρω όσους κοπίασαν για την οργάνωσή του και εύχομαι οι πολύ ενδιαφέρουσες εισηγήσεις τους αλλά και οι γόνιμες συζητήσεις να συμβάλουν ώστε να αναδειχθούν οι μεγάλες δυνατότητες που έχει το μάθημα των θρησκευτικών στην διαμόρφωση της προσωπικότητας του νέου ανθρώπου, στην ανάπτυξη της κριτικής και αυτοκριτικής σκέψης των μαθητών, στην προβολή της πολιτισμικής κληρονομιάς του τόπου μας και στην ανάδειξη των εμπειριών και των πανανθρώπινης εμβέλειας αξιών και προτύπων της παράδοσής μας.

Δημοσιεύθηκε στη ΣΥΝΕΔΡΙΑ ΚΑΙ ΗΜΕΡΙΔΕΣ | Ετικέτες: | Δεν επιτρέπεται σχολιασμός στο Ο χαιρετισμός του Προέδρου του Τμήματος Θεολογίας ΑΠΘ καθηγητή Παναγιώτη Σκαλτσή στο 3ο Πανελλήνιο Επιστημονικό Συνέδριο Θεολόγων Εκπαιδευτικών

Μαθήματα για τη γλώσσα των ελληνικών λειτουργικών κειμένων της Ορθοδόξου Εκκλησίας στο Α.Π.Θ.

Το Εργαστήριο «Ελληνικής Γλώσσας της Χριστιανικής Γραμματείας» (ΦΕΚ 3060/26-09-2016) του Τμήματος Θεολογίας του Α.Π.Θ., με σκοπό την υποστήριξη της μελέτης της ελληνικής γλώσσας των βιβλικών, πατερικών και λειτουργικών κειμένων της ορθοδόξου Εκκλησίας, προσφέρει τα τελευταία χρόνια σειρά σεμιναρίων και επιμορφωτικών προγραμμάτων εξ αποστάσεως εκπαίδευσης.

Στο πλαίσιο αυτό και μέσω του Κέντρου Επιμόρφωσης και Δια Βίου Μάθησης (ΚΕΔΙΒΙΜ) του Α.Π.Θ. θα υλοποιηθεί κατά το τρέχον χειμερινό εξάμηνο το πρόγραμμα: «Η γλώσσα των ελληνικών λειτουργικών κειμένων της Ορθοδόξου Εκκλησίας» (10ος κύκλος). Η παρακολούθηση γίνεται μόνο εξ αποστάσεως και χορηγείται Πιστοποιητικό Επιμόρφωσης (5 ECTS).

Η προκήρυξη του Προγράμματος βρίσκεται στη σελίδα του ΚΕΔΙΒΙΜ, όπου υπάρχουν και περισσότερες πληροφορίες.

Οι αιτήσεις συμμετοχής γίνονται μόνο ηλεκτρονικά μέχρι 6 Οκτωβρίου 2019 στη διεύθυνση:

http://www.diaviou.auth.gr/programs/gelk10/

Δημοσιεύθηκε στη ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΕΙΣ | Ετικέτες: | Δεν επιτρέπεται σχολιασμός στο Μαθήματα για τη γλώσσα των ελληνικών λειτουργικών κειμένων της Ορθοδόξου Εκκλησίας στο Α.Π.Θ.

Περιοδικό Σύναξη (Τεύχος 151 – Αναζήτηση συνοδικότητας: Πρεσβύτεροι και λαϊκοί)

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

ΠΡΟΛΟΓΙΚΟ …3

π. ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΠΙΝΑΚΟΥΛΑΣ, Θεολογία καὶ γεωμετρία …4

ΠΑΝΤΕΛΗΣ ΚΑΛΑΪΤΖΙΔΗΣ, Ὁ Σάββας Ἀγουρίδης καὶ ὁ προφητικὸς Χριστιανισμός …16

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΣΠ. ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ, Τὸ παράδειγμα τοῦ Ἀλέξανδρου Σμορὲλ καὶ τὸ «Λευκὸ Ρόδο» …32

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ, Ἡ Τριαδολογία τοῦ Θεόδωρου Ἀβουκάρα σὲ διάλογο μὲ τὸν ἰσλαμικὸ μονοθεϊσμό …39

π. ΠΑΥΛΟΣ ΚΟΥΜΑΡΙΑΝΟΣ, Ἡ θεολογία τῆς βυζαντινῆς θείας Λειτουργίας μὲ βάση τὴν βυζαντινὴ θεία Λειτουργία …48

ΙΩΑΝΝΗΣ ΞΥΔΑΚΗΣ, Νεομυθολογία …58

ΑΛΕΞΙΟΣ ΛΑΠΠΑΣ, Τεχνολογία καὶ ἀνθρωπολογία …71

ΘΑΝΑΣΗΣ Ν. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΙΟΥ, Ἱεραποστολή: Χριστιανικὴ διαπολιτισμικὴ μαρτυρία …75

π. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Ν. ΚΑΛΛΙΑΝΟΣ, Κι ὁ ἐπίσκοπος ἄνθρωπος εἶναι …81

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΜΑΓΡΙΠΛΗΣ, Διὰ τῶν αἰσθήσεων …83

Ἀναγνώσεις

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ, ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΚΥΡΙΑΖΗΣ, ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΣΚΛΗΡΗΣ …86

ΝΙΚΟΣ ΠΑΝΑΓΟΠΟΥΛΟΣ, Ἀπὸ τὸ Ἀντιθέατρο στὸ Θέατρο …96

Τὸ Βιβλίο …101

Βιβλία ποὺ λάβαμε …107

Οἱ συνεργάτες τοῦ 151ου τεύχους …109

Δημοσιεύθηκε στη ΠΕΡΙΟΔΙΚΑ | Ετικέτες: | Δεν επιτρέπεται σχολιασμός στο Περιοδικό Σύναξη (Τεύχος 151 – Αναζήτηση συνοδικότητας: Πρεσβύτεροι και λαϊκοί)

Ο χαιρετισμός του Προέδρου του Τμήματος Θεολογίας Α.Π.Θ. Καθηγητή Παναγιώτη Σκαλτσή στο συνέδριο με θέμα: «Τό πρόβλημα τοῦ ἐθνοφυλετισμοῦ στήν Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία: Ἀπό τό βουλγαρικό σχίσμα μέχρι σήμερα»

Παναγιώτατε Δέσποτα,

Τό Τμῆμα Θεολογίας τῆς Θεολογικῆς Σχολῆς Θεσσαλονίκης καί ἡ Ἱερά Θεολογική Σχολή τῆς Χάλκης, συναντῶνται σήμερα ὑπό τήν Πατριαρχική σας σκέπη καί εὐλογία στόν ἱστορικό, φιλόξενο καί πανεύφημο αὐτό χῶρο τῆς καρδιᾶς σας καί τῶν ὁραματισμῶν σας, προκειμένου νά φέρουν σέ πέρας τίς ἐργασίες τοῦ Ἐπιστημονικοῦ Συνεδρίου μέ θέμα: «Τό πρόβλημα τοῦ ἐθνοφυλετισμοῦ στήν Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία: Ἀπό τό βουλγαρικό σχίσμα μέχρι σήμερα». Ἐκλεκτοί εἰσηγητές καί εἰδικοί ἐπιστήμονες, ἀπό τό Τμῆμα Θεολογίας τοῦ ΑΠΘ, τό Τμῆμα Ποιμαντικῆς καί Κοινωνικῆς Θεολογίας τοῦ ΑΠΘ καί ἐκτός αὐτῶν, θά ἐπιχειρήσουν νά φωτίσουν τήν ἐξέλιξη τοῦ φαινομένου τοῦ ἐθνοφυλετισμοῦ ἀπό τήν ἐμφάνισή του, τήν ἐξέλιξή του κατά τή διάρκεια τοῦ 20ου αἰ. καί τίς σύγχρονες ἐκφάνσεις του.

Ἔχει γραφτεῖ ὅτι «ὁ μεγαλύτερος κίνδυνος γιά τήν ἑνότητα τῆς Ὀρθόδοξης Ἐκκλησίας εἶναι σήμερα ὁ ἐθνοφυλετισμός»[1]. Καί τοῦτο διότι ὁ φυλετισμός ὡς ἔκφραση ρατσιστική, σοβινιστική καί μισαλλόδοξη εἶναι ἀντίθετη μέ τό οἰκουμενικό πνεῦμα τοῦ Εὐαγγελίου, καί τήν μέ ἐκκλησιολογικούς ὅρους κατανόηση τῆς ἔννοιας τῆς Τοπικῆς Ἐκκλησίας. Εἶναι βιβλική ἡ ἀλήθεια ὅτι ἡ Ἐκκλησία «οὐκ ἔστιν ἐκ τοῦ κόσμου τούτου» [2]. Ἡ προέλευσή της δηλαδή, ἡ φύση καί ἡ ἀποστολή της εἶναι θεία. Γι’ αὐτό εἶναι καθολική καί παγκόσμιος μέ χαρακτήρα ὑπερεθνικό, οἰκουμενικό καί πανανθρώπινο. Αὐτήν τήν ἀλήθεια ἀναδεικνύουν καί τά λόγια τοῦ Ἀποστόλου τῶν Ἐθνῶν Παύλου, ὅτι «οὐκ ἔνι Ἰουδαῖος οὐδὲ Ἕλλην», «βάρβαρος καὶ Σκύθης», «ἀλλά πάντες εἷς ἐσιν ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ» [3]. «Εἶναι, ὅπως σημειώνει χαρακτηριστικά ὁ μακαριστός Καθηγητής τῆς Δογματικῆς Ἰωάννης Καρμίρης, ἑνιαῖον καὶ καθολικὸν σῶμα Χριστοῦ, ὅπερ οὐ μεμέρισται, σῶμα πνευματικόν, ὅλον, ἀδιαίρετον, αἰώνιον, κυβερνώμενον ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ Χριστοῦ» [4].

Ἡ καθολικότητα καί ἡ ἑνότητα τῆς Ἐκκλησίας ὡς σώματος Χριστοῦ δέν ἔχει μόνο βιβλικό καί ἀποστολικό ἔρεισμα. Θωρακίσθηκε στήν ἱστορική της πορεία διά τῶν Ἱερῶν Κανόνων της καί βιώνεται καθημερινά στή λειτουργική της προσευχή καί στά Μυστήρια, διά τῶν ὁποίων, κατά τόν Ἱερόν Καβάσιλα, «ἡ Ἐκκλησία σημαίνεται».

Ἡ Ἐκκλησία τονίζει ὁ μακαριστός π. Γεώργιος Φλωρόφσκυ «εἶναι ὁ νέος λαὸς τῆς χάριτος, ὁ ὁποῖος δέν ταυτίζεται μέ κανένα φυσικὸν ἢ ἐπίγειον ἔθνος… Εἶναι τὸ tertium genus, τὸ τρίτον ἔθνος, πού σχηματίζεται κατὰ ἐντελῶς διαφορετικὸν τρόπον· ὄχι διὰ τῆς γεννήσεως, ἀλλὰ διὰ τοῦ Μυστηρίου τοῦ Ὕδατος· διὰ τῆς χάριτος τῆς υἱοθεσίας, διὰ τῆς ἐλευθερίας, τῆς ἀσκήσεως καὶ τῆς δωρεᾶς τῆς υἱοθεσίας ἐκ μέρους τοῦ Θεοῦ, “παρ’ οὗ πᾶσα πατριὰ ἐν οὐρανοῖς καὶ ἐπὶ γῆς ὀνομάζεται”». Στή θεία Εὐχαριστία ἐπίσης, καί κυρίως σέ αὐτήν, κατά τό «Εἷς ἄρτος, ἓν σῶμα οἱ πολλοί ἐσμεν» [5], γίνεται ἡ ὑπέρβαση κάθε διάκρισης πού ἀφορᾶ τή φυλή, τήν ἐθνότητα, τή γλώσσα καί ἡ ἑνότητα, ἀλλά καί καθολικότητα τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ σώματος βρίσκουν τήν πλήρη ἔκφρασή τους.

Ὁ ἐθνοφυλετισμός δέν προσεγγίζει μέ αὐτά τά εὐαγγελικά, ἐκκλησιολογικά, κανονικά καί θεολογικά κριτήρια τήν Ἐκκλησία. Ἐμπνεόμενος ἀπό ἰδεολογικοπολιτικές θεωρίες καί φυλετικά συμφέροντα διαιρετικοῦ, κοσμικοῦ καί συγκρουσιακοῦ χαρακτῆρα ταλάνισε τή ζωή τῆς Ἐκκλησίας ἀνά τούς αἰῶνες καί κυρίως ἀπό τόν 19ο αἰ. καί ἑξῆς ἕως καί τίς μέρες μας. Συνέβαλε ἔτσι στή δημιουργία ἐρίδων, φατριῶν καί σχισμάτων στό ἀδιαίρετο καί ἑνιαῖο ἐκκλησιαστικό σῶμα τοῦ Χριστοῦ. Ἀπό τήν ἄποψη αὐτή δικαιώνεται ἀπόλυτα ἡ παρατήρηση τοῦ Τ. Φίτζεραντ ὅτι ὁ ἐθνοφυλετισμός λειτούργησε ὡς πρόκληση ἀπέναντι στήν ἱστορία.

Τό Οἰκουμενικό Πατριαρχεῖο ὡς θεσμός ὑπερεθνικός καί πνευματικός πού ἀγκαλιάζει τούς πάντες μέ ἀγάπη στήριξε τό λαό τοῦ Θεοῦ καί τόν προστάτεψε ἀπό αὐτή τήν πρόκληση. Ἐνδεικτικά ἀναφέρουμε τό ἐπί Πατριάρχου Φωτίου τοῦ Μεγάλου παράδειγμα τῶν φωτιστῶν τῶν Σλάβων Κυρίλλου καί Μεθοδίου, οἱ ὁποῖοι διέδωσαν τήν Ὀρθόδοξη πίστη καί παράδοση χωρίς ἰδεολογικές ἐμμονές καί φυλετικές προκαταλήψεις. Τό 1872 καταδικάστηκε Συνοδικά ἐδῶ στήν Κωνσταντινούπολη ὁ φυλετισμός ὡς ἀντικείμενος «τῇ διδασκαλίᾳ τοῦ Εὐαγγελίου καὶ τοῖς Ἱεροῖς Κανόσι τῶν μακαρίων Πατέρων ἡμῶν». Γιά τό φαινόμενο αὐτό πού διασπᾶ τήν Μίαν καί Καθολικήν τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησία ἔγραψε καί ὁ Οἰκουμενικός Πατριάρχης Ἰωακείμ ὁ Γ΄ τό 1904 πρός τίς Ὀρθόδοξες Ἐκκλησίες[6]. Σέ κείμενα ἐπίσης Προσυνοδικῶν Πανορθοδόξων Διασκέψεων, ὅπως π.χ. αὐτῆς τοῦ 1986 στό Σαμπεζύ, ἐπισημαίνεται ὅτι «ἡ Ὀρθοδοξία χωρίς συμβιβασμούς καταδικάζει τό ἀπάνθρωπον σύστημα τῶν φυλετικῶν διακρίσεων καί τήν ἱερόσυλον διακήρυξιν περί δῆθεν συμφωνίας αὐτῶν πρός τά χριστιανικά ἰδεώδη». Ἀνάλογο εἶναι καί τό περιεχόμενο Μηνυμάτων τῶν Προκαθημένων στό Φανάρι καί ἀλλοῦ, ἀλλά καί κειμένων τῆς Α. Θ. Παναγιότητος τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριάρχου κ.κ. Βαρθολομαίου, ὅτι δηλαδή ὁ ἐθνοφυλετισμός ἀντίκειται στίς θεωρητικές καί Κανονικές ἀρχές τῆς Ὀρθοδοξίας.

Ὅλα αὐτά μαρτυροῦν ὅτι ὁ ἐθνοφυλετισμός ὡς παρέκκλιση ἀπό τήν ἀλήθεια τοῦ Εὐαγγελίου, τή διδασκαλία τῶν Πατέρων καί τήν Κανονικολειτουργική παράδοση καί πράξη τῆς Ἐκκλησίας συνεχίζει καί στίς μέρες μας νά ἀποτελεῖ πρόκληση γιά τήν ἑνότητα τοῦ Ἐκκλησιαστικοῦ σώματος. Χρέος ὅλων μας, τῆς πνευματικῆς ἡγεσίας τῆς Ἐκκλησίας, τοῦ πληρώματος τῆς Ἐκκλησίας, ἀλλά καί τῆς θεολογικῆς ἀκαδημαϊκῆς κοινότητας εἶναι νά στηλιτεύονται καί ἀποκαλύπτονται ὅλο καί περισσότερο οἱ φυλετικές καί ἐθνικιστικές σκοπιμότητες.

Τό μήνυμα τῆς Ὀρθόδοξης Ἐκκλησίας πρός τό σύγχρονο κόσμο διατυπώθηκε μέ σαφήνεια στό σχετικό κείμενο τῆς Ἁγίας καί Μεγάλης Συνόδου πού συνεκλήθη τόν Ἰούνιο τοῦ 2016 στήν Ὀρθόδοξο Ἀκαδημία Κρήτης: «Βασική προτεραιότητα τῆς Ἁγίας καί Μεγάλης Συνόδου ὑπῆρξε ἡ διακήρυξη τῆς ἑνότητας τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας. Στηριγμένη στή θεία Εὐχαριστία καί τήν Ἀποστολική Διαδοχή τῶν Ἐπισκόπων, ἡ ὑφισταμένη ἑνότητα εἶναι ἀνάγκη νά ἐνισχύεται καί νά φέρνει νέους καρπούς. Ἡ Μία, Ἁγία, Καθολική καί Ἀποστολική Ἐκκλησία εἶναι θεανθρώπινη κοινωνία, πρόγευση καί βίωση τῶν Ἐσχάτων ἐντός τῆς θείας Εὐχαριστίας» [7].

Μέ τίς σκέψεις αὐτές, Παναγιώτατε, ἐπιτρέψτε μου, ὡς Πρόεδρος τοῦ Τμήματος Θεολογίας τοῦ ΑΠΘ, νά χαιρετίσω τίς ἐργασίες τοῦ παρόντος Συνεδρίου καί νά εὐχηθῶ πλήρη εὐόδωση τῶν στόχων του, ἀφοῦ βεβαίως προηγουμένως ἐκφράσω τίς πλέον θερμές εὐχαριστίες πρός τό σεπτό πρόσωπό σας γιά τήν ὑψηλή ἐδῶ παρουσία σας καί τήν Πατριαρχική ἐπευλόγηση τοῦ Συνεδρίου. Εὑχαριστῶ ἐπίσης τόν Θεοφιλέστατο Ἐπίσκοπο Ἐρυθρῶν κ. Κύριλλο, τόν καί Καθηγούμενον τῆς Ἱ.Μ. Ἁγίας Τριάδος Χάλκης, γιά τήν συνδιοργάνωση τοῦ Συνεδρίου καί τήν ἐδῶ φιλοξενία τῶν συνέδρων. Εὐχαριστίες ὀφείλω τόσο στίς Πρυτανικές Ἀρχές τοῦ ΑΠΘ γιά τήν ἠθική καί οἰκονομική των στήριξη, ὅσο καί στόν Κοσμήτορα τῆς Θεολογικῆς Σχολῆς Θεσσαλονίκης Καθηγητή κ. Θεόδωρο Γιάγκου γιά τήν ἐδῶ παρουσία του, τόν ὡραῖο Χαιρετισμό του, ἀλλά καί τήν συμμετοχή του ὡς εἰσηγητής στό Συνέδριο.

Εὐχαριστῶ

Πολλά τά ἔτη σας

[1] Μητροπ. Γέροντος Περγάμου Ἰωάννου, Κόσμου Λύτρον, 2014, σ. 184.

[2] Ἰω. 18, 36.

[3] Γαλ.3,28· Κολ. 3, 11· πρβλ. Ἐφ. 2, 14· Ρωμ. 11,12.

[4] Πρακτικά τοῦ Δεύτερου Συνεδρίου Ὀρθοδόξου Θεολογίας, Ἀθῆναι 12-29 Αὐγούστου 1976, σ. 470.

[5] Α΄ Κορ. 10, 17.

[6] Ἰωάννη Καρμίρη, Τὰ δογματικὰ καὶ συμβολικὰ μνημεῖα…, τόμ. ΙΙ2, σ. 1040.

[7] Βλ. Στυλιανοῦ Χ. Τσομπανίδη, Ἡ Ἐκκλησιολογική πρόκληση μετά τήν Ἁγία καί Μεγάλη Σύνοδο τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας, Θεσσαλονίκη 2018, σ. 234.

Δημοσιεύθηκε στη ΣΥΝΕΔΡΙΑ ΚΑΙ ΗΜΕΡΙΔΕΣ | Ετικέτες: | Δεν επιτρέπεται σχολιασμός στο Ο χαιρετισμός του Προέδρου του Τμήματος Θεολογίας Α.Π.Θ. Καθηγητή Παναγιώτη Σκαλτσή στο συνέδριο με θέμα: «Τό πρόβλημα τοῦ ἐθνοφυλετισμοῦ στήν Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία: Ἀπό τό βουλγαρικό σχίσμα μέχρι σήμερα»

3ο Πανελλήνιο Επιστημονικό Συνέδριο Θεολόγων Εκπαιδευτικών

Το Τμήμα Θεολογίας του Α.Π.Θ., το Εργαστήριο Παιδαγωγικής του Τμήματος Θεολογίας του Α.Π.Θ. και η Περιφερειακή Διεύθυνση Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Κεντρικής Μακεδονίας συνδιοργανώνουν το 3ο Πανελλήνιο Επιστημονικό Συνέδριο Θεολόγων Εκπαιδευτικών με διεθνή συμμετοχή με θέμα: «Θρησκευτική Εκπαίδευση-Εκπαίδευση για το μέλλον», στις 27, 28 και 29 Σεπτεμβρίου 2019, στη Θεσσαλονίκη, στους χώρους της Θεολογικής Σχολής του Α.Π.Θ. Μπορείτε τα δείτε παρακάτω το αναλυτικό πρόγραμμα του επιστημονικού συνεδρίου και τους ομιλητές.

Πρόγραμμα

Δημοσιεύθηκε στη ΣΥΝΕΔΡΙΑ ΚΑΙ ΗΜΕΡΙΔΕΣ | Ετικέτες: | Δεν επιτρέπεται σχολιασμός στο 3ο Πανελλήνιο Επιστημονικό Συνέδριο Θεολόγων Εκπαιδευτικών

Χαράλαμπος Γ. Ατματζίδης, «Ο απόστολος Παύλος και ο εθνοφυλετισμός. Μια προσέγγιση του Γαλ 3,28»

Η εισήγηση του Αναπλ. Καθηγητή του Τμήματος Θεολογίας ΑΠΘ στο συνέδριο που διεξάγεται στην Ιερά Θεολογική Σχολή της Χάλκης με θέμα: «Το πρόβλημα του εθνοφυλετισμού στην Ορθόδοξη Εκκλησία: Από το βουλγαρικό σχίσμα μέχρι σήμερα»  

Η Αγία Γραφή (Παλαιά Διαθήκη και Καινή Διαθήκη) αποτελεί σύμφωνα με τον καθηγητή Νίκο Ματσούκα έναν από τους πιο εύχυμους καρπούς της χριστιανικής παράδοσης. Έτσι είναι αυτονόητο να εξεταστεί και το πρόβλημα του εθνοφυλετισμού σε σχέση με τον πυλώνα αυτό του χριστιανισμού. Στο πλαίσιο αυτό θα επιχειρήσω να εξετάσω το πρόβλημα του εθνοφυλετισμού με την βοήθεια του κατεξοχήν θεωρητικού του πρώτου χριστιανισμού, τον απόστολο Παύλο, και με όσα ο ίδιος αναφέρει σχετικά στο Γαλ 3,28.

Κυρίες και κύριοι σύνεδροι

Το εκκλησιαστικό-κοινωνικό φαινόμενο του εθνοφυλετισμού είναι ένα φαινόμενο της νεοτερικότητας που απασχόλησε και απασχολεί ιδιαίτερα τους ειδικούς. Επ’ αυτού είναι κατατοπιστικά, όσα αναφέρει ο Μητροπολίτης Γέρων Περγάμου κ. Ιωάννης Ζηζιούλας, οποίος σημειώνει, μεταξύ των άλλων, ότι

«Ο μεγαλύτερος κίνδυνος για την ενότητα της Ορθόδοξης Εκκλησίας είναι σήμερα ο εθνοφυλετισμός. Στη σύγχρονη πραγματικότητα, οι περισσότερες από τις αυτοκέφαλες Εκκλησίες έχουν διαμορφωθεί ιστορικά με βάση τις αρχές του έθνους-κράτους και της προτεσταντικής αρχής «Cuius regio eius religio» ή τις ιδέες του Ευρωπαϊκού Διαφωτισμού περί Έθνους[1].

 Ο Περγάμου συνεχίζει και τονίζει:

…Η ευχαριστιακή εκκλησιολογία δεν προσφέρεται για τέτοιες απόψεις. Η βάση για την ενότητα της Εκκλησίας δεν είναι το έθνος, αλλά η γεωγραφική περιοχή: όλοι εκείνοι που ζουν σε ένα συγκεκριμένο τόπο, ανεξάρτητα από την εθνικότητά τους, ανήκουν εκκλησιαστικά στον ένα Επίσκοπο εκείνης της περιοχής, και η ύπαρξη ενός εθνικού κράτους δεν οδηγεί αναγκαστικά σε νέα και ανεξάρτητη Εκκλησία»[2].

Ο Γέρων Περγάμου κ. Ιωάννης ορθά εντοπίζει το πρόβλημα του εθνοφυλετισμού στην απουσία της ευχαριστιακής εκκλησιολογίας και στην αγνόηση του ρόλου του επισκόπου. Ταυτόχρονα όμως θεωρώ ότι η εξέταση του προβλήματος κάτω από το πρίσμα της Καινής Διαθήκης μπορεί να μας διαφωτίσει περισσότερο.

Βέβαια θα προβληθεί η ένσταση, πώς μπορεί ένα κείμενο του πρώτου αιώνα μ.Χ. να συνδυαστεί με ένα «προϊόν» της νεοτερικότητας. Η ένσταση όμως αυτή είναι, κατά τη γνώμη μου, μετέωρη. Θεωρώ ότι πολλά στοιχεία της νεοτερικότητας και της μετανεοτερικότητας καθρεφτίζονται στα κείμενα της  Καινής Διαθήκης, του διαχρονικού αυτού κειμένου και ταυτόχρονα καταστατικού χάρτη των χριστιανών. Μάλιστα, όπως είχα την ευκαιρία ν’ αναπτύξω, τα κείμενα της Καινής Διαθήκης μπορούν ν’ αποτελέσουν σήμερα ασφαλείς οδοδείκτες για την αποφυγή τέτοιων αρνητικών θεολογικών-κοινωνικών φαινομένων[3], σήμερα την εποχή της μετανεοτερικότητας.

Ένα καινοδιαθηκικό παράδειγμα τέτοιου οδοδείκτη αποτελεί, κατά την γνώμη μου, η παρακάτω φράση του απ. Παύλου στην προς Γαλάτας επιστολή:

οὐκ ἔνι Ἰουδαῖος οὐδὲ Ἕλλην, οὐκ ἔνι δοῦλος οὐδὲ ἐλεύθερος, οὐκ ἔνι ἄρσεν καὶ θῆλυ· πάντες γὰρ ὑμεῖς εἷς ἐστε ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ (Γαλ 3,28) [4].

Η φράση αυτή του Παύλου απασχόλησε και απασχολεί παλαιότερους και νεότερους ερευνητές, οι οποίοι την αξιολόγησαν και την αξιολογούν, άλλοτε αρνητικά και άλλοτε θετικά. Αναφέρω ως παράδειγμα τον D. Boyarin[5], ο οποίος στο έργο του για τον απ. Παύλο  με το τίτλο A Radical Jew: Paul and the Politics of Identity, αναλύει το Γαλ 3,28 και εκφράζει, μεταξύ των άλλων, την ανησυχία του για την τάση αυτή του Παύλου να σχετικοποιεί οπτικές και πολιτισμικά σύμβολα στο πλαίσιο του χριστιανισμού. Πρόκειται, κατά τον Boyarin, για μια πράξη επικίνδυνη για την πολιτισμική ιδιαιτερότητα που μπορεί να προκαλέσει την ομογενοποίηση του πολιτισμού.

Παράλληλα με την ενδεικτική αναφορά μου στον Boyarin και την αφοριστική θέση του για το Γαλ 3,28, επισημαίνω και την δική μου -επίσης αφοριστική και ταυτόχρονα αντίθετη με την άποψη του Boyarin- θέση για το Γαλ 3,28. Την άποψή μου αυτή την εκθέτω σε εισήγησή μου με θέμα τη στάση του Απ. Παύλου απέναντι στους πολιτισμούς, την οποία είχα την τιμή να εισηγηθώ παρόντος του Οικουμενικού Πατριάρχη κ.κ. Βαρθολομαίου, εδώ στην καρδία της Ορθοδοξίας, την Κωνσταντινούπολη[6]. Στην εισήγησή μου επισημαίνω λακωνικά ότι στο Γαλ 3,28 ο Παύλος δεν προκαλεί την ομογενοποίηση του πολιτισμού. Αντίθετα, καλεί τους πιστούς της Γαλατίας της Μ. Ασίας[7] να προσλάβουν τον κόσμο με ένα ριζοσπαστικό τρόπο, τελείως αντίθετο με τις αντιλήψεις της τότε εποχής.

Η αγαθή συγκυρία μας έφερε για μια ακόμη φορά στην Κωνσταντινούπολη και στην Θεολογική Σχολή της Χάλκης για να εξετάσουμε το θέμα του εθνοφυλετισμού στο πλαίσιο του συνεδρίου που οργανώνει το Τμήμα Θεολογίας του ΑΠΘ στην Θεολογική Σχολή της Χάλκης υπό την αιγίδα του Οικουμενικού Πατριάρχη κ. κ. Βαρθολομαίου.

Η επιστημονική μας αυτή συνάντηση θεωρώ ότι είναι μια λαμπρή ευκαιρία, ώστε να προβώ σε μια ενδελεχή ανάλυση του Γαλ 3,28 σε σχέση με τον εθνοφυλετισμό, ώστε να διαπιστώσουμε τη σχέση του περίφημου αυτού χωρίου με το θέμα του συνεδρίου μας.

Σημειώνω προκαταβολικά ότι η ανάλυση του εν λόγω χωρίου παρουσιάζει ιδιαίτερες ερμηνευτικές δυσκολίες, για τις οποίες θέλησα να σας προϊδεάσω με την παραπάνω αναφορά μου στις δύο αντικρουόμενες ως προς το χωρίο θέσεις.

Ο στίχος που μας ενδιαφέρει (Γαλ 3,28) εντάσσεται στην ευρύτερη ενότητα της προς Γαλάτας επιστολής, την Γαλ 3,1-4,7[8], την καρδία της επιστολής, όπως τονίζει ο De Boer[9], αφού σε αυτή αναπτύσσονται κατά τρόπο σύνθετο και συνειρμικό πλήθος θέσεων του Παύλου. Από αυτές κυριαρχούν η θέση για τη δικαίωση του ανθρώπου με «την πίστιν Χριστοῦ» και η θέση για την «ἐπαγγελία τοῦ Πνεύματος».

Ο στίχος Γαλ 3,28 που είναι το αντικείμενο της εισήγησή μας για τον εθνοφυλετισμό περιλαμβάνεται  στην παρακάτω υποενότητα Γαλ 3,23-29.

3,23 Πρὸ τοῦ δὲ ἐλθεῖν τὴν πίστιν ὑπὸ νόμον ἐφρουρούμεθα συγκλειόμενοι εἰς τὴν μέλλουσαν πίστιν ἀποκαλυφθῆναι,

3,24 ὥστε ὁ νόμος παιδαγωγὸς ἡμῶν γέγονεν εἰς Χριστόν, ἵνα ἐκ πίστεως δικαιωθῶμεν·

3,25 ἐλθούσης δὲ τῆς πίστεως οὐκέτι ὑπὸ παιδαγωγόν ἐσμεν.

3,26 Πάντες γὰρ υἱοὶ θεοῦ ἐστε διὰ τῆς πίστεως ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ·

3,27 ὅσοι γὰρ εἰς Χριστὸν ἐβαπτίσθητε, Χριστὸν ἐνεδύσασθε.

3,28 οὐκ ἔνι Ἰουδαῖος οὐδὲ Ἕλλην, οὐκ ἔνι δοῦλος οὐδὲ ἐλεύθερος, οὐκ ἔνι ἄρσεν καὶ θῆλυ· πάντες γὰρ ὑμεῖς εἷς ἐστε ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ.

3,29 εἰ δὲ ὑμεῖς Χριστοῦ, ἄρα τοῦ Ἀβραὰμ σπέρμα ἐστέ, κατ᾿ ἐπαγγελίαν κληρονόμοι.

Όπως παρατηρούμε στο κείμενο το Γαλ 3,28, είναι ενταγμένο στην υποενότητα 3,23-29 και αποτελεί μέρος των ιδεών και των επιχειρημάτων του Παύλου, που αναπτύσσονται σε αυτό. Ο απόστολος χαρακτηρίζει στην υποενότητα αυτή τον Μωσαϊκό Νόμο ως «παιδαγωγὸν εἰς Χριστόν»[10] (Γαλ 3,24) και στο πλαίσιο της αιτιολόγησης του χαρακτηρισμού αυτού εντάσσει κατά τρόπο γλωσσολογικά ανορθόδοξο και αναπάντεχο μια βαπτισματικού περιεχομένου φόρμουλα, που παραλαμβάνει από την πρωτοχριστιανική κοινότητα και εντάσσει στο Γαλ 3,26-28. Σε αυτό ο Παύλος υπενθυμίζει στους πιστούς ότι είναι «υἱοὶ θεοῦ … διὰ τῆς πίστεως ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ» (Γαλ 3,27) και τους τονίζει ότι την υιοθεσία αυτή την  πέτυχαν  μέσω της βάπτισής τους και της ταύτισής τους με το Ιησού Χριστό (Γαλ 3,27 «Χριστὸν ἐνεδύσασθε»). Η ταύτιση των πιστών με τον Χριστό έχει ως αποτέλεσμα να ξεθωριάσει την διάκριση που υπήρχε μεταξύ Ιουδαίου και Έλληνα, μεταξύ δούλου και ελεύθερου και μεταξύ άνδρα και γυναίκας (Γαλ 3,28). Η διαπίστωση αυτή μας είναι απαραίτητη για να αξιολογήσουμε το σχετικό χωρίο σε σχέση με τον εθνοφυλετισμό. Τέλος, η υποενότητα κλείνει με το Γαλ 3,29 και την αναφορά από τον Παύλο ότι όσοι ανήκουν στον Χριστό είναι οι πραγματικοί κληρονόμοι του Αβραάμ («ἄρα τοῦ Ἀβραὰμ σπέρμα ἐστέ»).

Βέβαια το Γαλ 3,28 περιλαμβάνει τρία ζεύγη που καθρεφτίζουν τρεις σημαντικές κοινωνικές ομάδες που είναι: «Ἰουδαῖος-Ἓλλην», «δοῦλος-ἐλεύθερος» και «ἂρσεν-θῆλυ».

Πρέπει όμως να σημειώσουμε ότι η ένταξη των τριών αυτών ζευγών στην συνάφεια προκαλεί τον αναγνώστη και τον αναγκάζει ν᾽ αναρωτηθεί, αν και τα τρία αυτά αντίθετα ζεύγη του Γαλ 3,28 καθρεφτίζουν και εκφράζουν τις δύο κεντρικές θεολογικές θέσεις του Παύλου στο Γαλ 3,1-4,17. Μήπως αυτό ισχύει μόνο για το πρώτο ζεύγος («Ἰουδαῖος-Ἓλλην»), οπότε τα άλλα δύο ζεύγη είναι ασύμβατα και αχρείαστα για την επιχειρηματολογία του αποστόλου;  Και αν πράγματι συμβαίνει το τελευταίο, τότε γιατί ο Παύλος αναφέρει και τα δύο άλλα ζεύγη («δοῦλος-ἐλευθερος», «ἂρσεν-θῆλυ»). Σημειώνουμε επίσης ότι στην εμπλουτισμένη έκδοση της εισήγησής μας αναλύουμε το εν λόγω πρόβλημα. Εδώ όμως  θα περιοριστούμε στο πρώτο ζεύγος, το «Ἰουδαῖο-Ἓλλην», που σχετίζεται με τον εθνοφυλετισμό.

Στο ζεύγος «Ἰουδαῖος-Ἓλλην», καθρεφτίζονται δύο κοινωνικές ομάδες. Η πρώτη είναι εκείνη των Ιουδαίων και αυτή μπορεί ν᾽ αναφέρεται στους Ιουδαίους με την κλασική σημασία του όρου, που εφαρμόζουν μόνον τις διατάξεις του Μωσαϊκού Νόμου. Μπορεί, όμως, ν᾽ αναφέρεται, και αυτό πρέπει να ισχύει για το Γαλ 3,28 (πρβλ. το «ἐν Χριστῷ  Ἰησοῦ») και στους  χριστιανούς πρώην  Ιουδαίους, που εφάρμοζαν και τον Μωσαϊκό Νόμο και ήταν πιστοί στον Χριστό, όπως ο Πέτρος και ο Ιωάννης (Πραξ 3,1), καθώς και ο Παύλος (Β΄ Κορ 11, 22· 3,5).

Η δεύτερη ομάδα, εκείνη των «Ἑλλήνων», αναφέρεται στους πρώην ειδωλολάτρες χριστιανούς. Από αυτούς άλλοι τηρούν εν μέρει τον Μωσαϊκό Νόμο και ταυτόχρονα πιστεύουν στον Χριστό και άλλοι πιστεύουν μόνον στον Χριστό. Οι τελευταίοι  ακολουθούσαν τις προτροπές του Παύλου, ο οποίος υποστήριζε ότι οι πρώην ειδωλολάτρες πιστοί στον Χριστό μπορούν να σωθούν μόνον με την «πίστιν Χριστοῦ» και δεν χρειάζεται να εφαρμόζουν εξάπαντος, τις διατάξεις του Μωσαϊκού Νόμου (Γαλ. 3,10-13). Παράδειγμα τέτοιου χριστιανού πρώην ειδωλολάτρη είναι ο Τίτος[11], ο οποίος μετά από παρέμβαση του Παύλου δεν περιτμήθηκε, όπως ήθελαν οι Ιουδαιοχριστιανοί, δηλαδή δεν εφάρμοσε την διάταξη του Μωσαϊκού Νόμου για την περιτομή.

Σημειώνουμε ότι οι παραπάνω κατηγορίες χριστιανών που αναφέραμε δεν είναι και οι μόνες που υπάρχουν μέσα στις πρωτοχριστιανικές κοινότητες.  Επίσης, ότι το θέμα της εφαρμογής των διατάξεων του Μωσαϊκού Νόμου παράλληλα με την «πίστιν Χριστοῦ» απασχόλησε ιδιαίτερα τους πρώτους χριστιανούς, πρώην Ιουδαίους και πρώην ειδωλολάτρες. Αυτοί δεν κράτησαν ενιαία στάση απέναντι στον Μωσαϊκό Νόμο. Έτσι, ανάλογα με την αντιμετώπιση του Μωσαϊκού Νόμου, διαμορφώθηκαν διάφορες ομάδες χριστιανών, τις οποίες παραθέτουμε προς ενημέρωση στην σχετική υποσημείωση[12].

Οι δύο όροι «Ιουδαίος» και «Έλληνας», λοιπόν, με τους οποίους περιγράφονται οι διάφορες ομάδες των πρώτων χριστιανών, έχουν θεολογική διάσταση εξαιτίας των θεολογικών απόψεων, που εκφράζονται με αυτούς. Επομένως οι όροι αυτοί χρησιμοποιούνται δικαιολογημένα στο Γαλ 3,28 από τον Παύλο και συνδέονται από αυτόν με τις δύο κύριες θεολογικές του θέσεις  που αναπτύσσει στο Γαλ 3,1-4,7.

Οι δύο όμως όροι «Ιουδαίος» και «Έλληνας» έχουν εξ ορισμού και κοινωνική διάσταση, αφού αυτοί οριοθετούν τέσσερις κύριες ξεχωριστές και με διαφορετική ταυτότητα κοινωνικές ομάδες της εποχής, που είναι οι καθαυτό Ιουδαίοι, οι Ιουδαιοχριστιανοί, οι καθαυτό ειδωλολάτρες, και οι χριστιανοί πρώην ειδωλολάτρες.

Η κοινωνική διάσταση των δύο αυτών όρων αναδεικνύεται έτι περαιτέρω, αν λάβουμε υπόψη μας την θέση της Νέας Προοπτικής Προσέγγισης της θεολογίας του Παύλου για τη δικαίωση του ανθρώπου (New Perspective on Paul), και συγκεκριμένα την θέση του  James Dunn. Ο επιφανής αυτός καινοδιαθηκολόγος θεωρεί ότι ο Μωσαϊκός Νόμος, ακριβέστερα οι διατάξεις για την περιτομή και για την αποχή από συγκεκριμένες τροφές, λειτουργούν ως κοινωνικά και εθνικά ορόσημα (“boundary markers”) που οριοθετούν την ιδιαίτερη θέση των Ιουδαίων μεταξύ των άλλων λαών[13]. Η παρατήρηση αυτή του Dunn για τον Μωσαϊκό Νόμο είναι επόμενο να ισχύει και για τις ομάδες των χριστιανών μέσα στις πρωτοχριστιανικές κοινότητες, τους Ιουδαιοχριστιανούς («Ἰουδαίους») και τους πρώην ειδωλολάτρες χριστιανούς («Ἒλληνες»/«ἒθνη»/«εθνικοί»). Έτσι το εθνικό-φυλετικό πρόβλημα που υπήρχε μεταξύ των καθαυτό Ιουδαίων («Ἰουδαίοι») και των ειδωλολατρών («Ἑλλήνων/«ἐθνῶν»/«εθνικῶν»), παρεισέφρησε στις πρώτες χριστιανικές κοινότητες και διατάραξε τις σχέσεις μεταξύ των Ιουδαιοχριστιανών και των χριστιανών πρώην ειδωλολατρών.

Η παραπάνω περιγραφείσα διάσταση μεταξύ των πρώτων χριστιανών («Ιουδαίων» και «Ελλήνων») καθρεφτίζεται κατά τρόπο αντιπροσωπευτικό στο περίφημο επεισόδιο της Αντιόχειας και στη σύγκρουση του Παύλου με τον Πέτρο, που περιγράφεται στο Γαλ 2,11-21. Ο Παύλος ασκεί έντονη κριτική στον Πέτρο, επειδή ο τελευταίος κατά την παραμονή του στην Αντιόχεια και μετά από πιέσεις που δέχτηκε από τους Ιουδαιοχριστιανούς της πόλης απόφευγε συστηματικά να μετέχει στις συνάξεις και στα κοινά τραπέζια των χριστιανών πρώην ειδωλολατρών, επειδή φοβόταν μήπως κατηγορηθεί ότι παραβαίνει τον Μωσαϊκό Νόμο καταναλώνοντας κάποια απαγορευμένη από αυτόν τροφή (Γαλ 2).

Σημειώνουμε, τέλος, ότι οι πρώτοι χριστιανοί υιοθέτησαν αργότερα την θέση του Παύλου για τον εθνοφυλετισμό και έδειξαν σημάδια αντιμετώπισης τέτοιων εθνοφυλετικών τάσεων. Αυτό φαίνεται στο πολύ μεταγενέστερο της προς Γαλάτας Επιστολής διπλό έργο του Λουκά (ΔΕΛ: Κατά Λουκάν ευαγγέλιο & Πράξεις των Αποστόλων)[14]. Σε αυτό ο συγγραφέας του μας περιγράφει την αντιμετώπιση  τέτοιων τάσεων εθνοφυλετισμού, τόσο με την αφήγηση για την συνάντηση του Πέτρου με τον Κορνήλιο και για το όραμα του Πέτρου (Πραξ 10) όσο και με την αφήγηση για τη σύνοδο των Ιεροσολύμων (Πραξ 15).

Συμπερασματικά μπορούμε να θεωρήσουμε ότι δικαιολογημένα ο Παύλος παραθέτει εδώ στο Γαλ 3,28 το ζεύγος «Ιουδαίος» και «Έλληνας».  Ο Παύλος θέλει να τονίσει ότι οι δύο αυτοί όροι, που έχουν και θεολογική και κοινωνική διάσταση, ταιριάζουν με το θεολογικό κλίμα της ευρύτερης ενότητας Γαλ 3,1-4,7, όπου ο απόστολος αναπτύσσει τις δύο βασικές θεολογικές του θέσεις για την δικαίωση του ανθρώπου με την «πίστιν Χριστοῦ» και για την «ἐπαγγελία τοῦ Πνεύματος». Ταυτόχρονα όμως ο Παύλος, με τη χρήση του ζεύγους  «Ιουδαίος» και «Έλληνας» θέλει ν’ αναδείξει και τις κοινωνικές προεκτάσεις του πρώτου χριστιανισμού. Σε αυτόν και με την άρση των διακρίσεων μεταξύ «Ιουδαίου» και «Έλληνα» καταργούνται οι διακρίσεις μεταξύ των χριστιανών. Αυτή τη σημασία έχει άλλωστε, μεταξύ των άλλων, και η έκφραση «ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ», που ο Παύλος χρησιμοποιεί στο στίχο. Ταυτόχρονα με την κατάργηση των διακρίσεων αυτών προλαμβάνεται και αποδοκιμάζεται η οποιασδήποτε μορφής διάκριση μεταξύ των χριστιανών, όπως είναι ο εθνοφυλετισμός. Τέλος, η αρνητική αντιμετώπιση των οποιωνδήποτε διακρίσεων από τις πρώτες χριστιανικές κοινότητες τις αναδεικνύει ως πρότυπα μίμησης για τον υπόλοιπο κόσμο.

Κυρίες και κύριοι σύνεδροι,

Κατά την ανάλυσή μας διαπιστώσαμε ότι ο χριστιανισμός βρίσκεται ήδη στο κατώφλι της μετανεοτερικότητας. Παρόλα αυτά κατατρύχεται ακόμη από τις αγκυλώσεις της νεοτερικότητας. Μια από αυτές είναι και ο εθνοφυλετισμός, αυτό το αγαπημένο παιδί της νεοτερικότητας που οδήγησε, μεταξύ των άλλων, την ανθρωπότητα σε δύο παγκοσμίους πολέμους και στην εξαφάνιση έξι εκατομμυρίων Εβραίων συνανθρώπων μας. Ο εθνοφυλετισμός, όμως, κατόρθωσε, όπως χαρακτηριστικά αναφέρει ο  Μητροπολίτης Γέρων Περγάμου κ. Ιωάννης (Ζηζιούλας), ν’ αγγίξει καταστρεπτικά και ν’ αλλοιώσει και την Ορθόδοξη Εκκλησία. Για τον Γέροντα Περγάμου, η Εκκλησία, για να μπορέσει ν’ αντισταθεί στη λαίλαπα του εθνοφυλετισμού πρέπει να οργανωθεί γύρω από τον Επίσκοπο και από την θεία Ευχαριστία. Πρόκειται για δυο πυλώνες στους οποίους στηρίζεται η Ορθόδοξη Εκκλησία και οι οποίοι έχουν τις ρίζες τους στους πρώτους αιώνες της ζωής της. Αυτοί χάρη στην αλήθεια τους, στην μακραίωνη ύπαρξή τους και στην σταθερότητά τους υπερβαίνουν τα όρια της νεοτερικότητας και της μετανεοτερικότητας και εξακολουθούν να είναι επίκαιροι και αποτελεσματικοί.

Θα ήθελα, όμως, ως καινοδιαθηκολόγος να προσθέσω έναν ακόμη πυλώνα πάνω στον οποίο στηρίζεται η Ορθόδοξη Εκκλησία και όχι μόνον αυτή. Πρόκειται για τον πυλώνα του βαπτίσματος «ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ» (Γαλ 3,27), τον οποίο ο απόστολος Παύλος θεώρησε ως τον ακρογωνιαίο λίθο της οικοδομής της Εκκλησίας και γι’ αυτό φρόντισε να το αναφέρει στο Γαλ 3,26-28 μαζί με τις άλλες θέσεις του που αναπτύσσει στην προς Γαλάτας επιστολή του, την θέση για την δικαίωση του ανθρώπου με την «πίστιν Χριστοῦ» και όχι με τα «ἒργα νόμου» και για την «ἐπαγγελία του Πνεύματος».  Ο πιστός κατά τον Παύλο με την ένταξή του μέσω του βαπτίσματος στην χριστιανική κοινότητα, υπεισέρχεται στην νέα σωτηριώδη κατάσταση της Εκκλησίας, εντός της οποίας υπάρχουν οι κατάλληλες συνθήκες για την έναρξη της σωτηρίας του, η οποία βέβαια θα ολοκληρωθεί στα έσχατα. Η σωτηρία όμως αυτή δεν είναι μόνον ατομικού χαρακτήρα άλλα και συλλογικού, με την έννοια ότι στην νέα μετά το βάπτισμα κατάσταση αρχίζει να αίρεται η κύρια διάκριση μεταξύ των πιστών, η φυλετική διάκριση. Αυτή, όπως και άλλες κοινωνικές διακρίσεις, η διάκριση μεταξύ των δύο φύλων και άλλες, θα αρθεί τελειωτικά στα έσχατα.

Ειδικά για τη Ορθόδοξη Εκκλησία που μας ενδιαφέρει στην παρούσα εισήγηση, οι Ορθόδοξοι χριστιανοί είναι σε θέση στο πλαίσιο του βαπτίσματος να άρουν τις εθνοφυλετικές διακρίσεις και ν’ απομονώσουν έτσι το κυριότερο τέκνο τους, τον εθνοφυλετισμό. Αυτός βέβαια επανακάμπτει κατά περιόδους και ταλαιπωρεί και θα ταλαιπωρεί την Ορθόδοξη Εκκλησία. Η προσπάθεια, λοιπόν, των Ορθοδόξων χριστιανών ν’ αντιμετωπίσουν τον εθνοφυλετισμό είναι διαχρονική, μακρά, επίπονη και εκτείνεται μέχρι τα έσχατα. Μέχρι την ολοκλήρωση της σωτηρίας κατά τα έσχατα, οι Ορθόδοξοι χριστιανοί είναι «αναγκασμένοι» να εργάζονται ακάματα και συνεργατικά για τον σκοπό αυτό υπό την αιγίδα του ταγού τους, του Οικουμενικού Πατριάρχη,  εφαρμόζοντας τη ρήση του Ιησού: «ὁ πατήρ μου ἕως ἄρτι ἐργάζεται κἀγὼ ἐργάζομαι» (Ιω 5,17).

[1] Μητροπολίτου Γέροντος Περγάμου Ιωάννου, Κόσμου Λύτρον, 2014, 184.

[2] Μητροπολίτου Γέροντος Περγάμου Ιωάννου, ό.π., 184.

[3] Βλ. Χ. Ατματζίδη, «Ο σύγχρονος χριστιανός της Δύσης και η επικαιροποίηση των μηνυμάτων της Καινής Διαθήκης στην μετανεοτερικότητα», ΙΔ΄ Διαχριστιανικό Συμπόσιο (XIV Simposio Ιnterchristiano), με θέμα: Ευαγγελισμός και Επανευαγγελισμός στην Ευρώπη του 21ου αιώνα (Evangelizzazione e Rievangelizzazione nell Έuropa del XXIο secolo), Θεολογική Σχολή ΑΠΘ, Τμήμα Θεολογίας, 20-30 Αυγούστου, Θεσσαλονίκη 2016, στο Χ. Ατματζίδη, Μετα-νεοτερική ερμηνεία της Καινής Διαθήκης. Απολλώνια ΚΑΙ Διονυσιακή Ερμηνεία, εκδόσεις OSTRACON, Critical Approaches to the Bible, vol. XX, Θεσσαλονίκη, 2019, 35-72. Βλ. και Χ. Ατματζίδης,  Θεολογία της Καινής Διαθήκης, εκδόσεις OSTRACON, Critical Approaches to the Bible, vol. XIX, Θεσσαλονίκη, 2019, 73-89.

[4] Για την προς Γαλάτας επιστολή, βλ. μεταξύ των άλλων, H. D. Betz, Der Galaterbrief (μετάφραση από την αγγλ. της S. Ann), München, 1988· M. De Boer, Galatians, Α Commentary, The New Testament Library, Westminster John Knox Press, Louisville, Kentucky, 2011· F. F. Bruce, The Epistle to the Galatians, Mich. Grand Rapids, Michigan, 1982· E. de Witt Burton, A Critical and Exegetical Commentary on the Epistle to the Galatians, General Book LCC, 2009· J. D. G. Dunn, The epistle to the Galatians, Black’ s New Testament Commentaries, T & T Clark, London, 1993· T. George, Galatians, Vol. 30, Nashville: Broadmann & Holman Publishers, 2001· C. Clark Kroeger & M. J. Evans, The IVP Woman’s   Bible Commnetary, InterVarsity Press, 2002· R. Longenecker, Galatians, WBC, 41, Dallas, Texas, 1990· J. L. Martyn, Galatians. A New Translation with Introduction and Commentary, New York, 1997· D. J. Moo, Galatians, Baker Academic, 2013· C. Osiek, “Galatians”, in, C. A. Newsom-S. H. Ringe, (ed.), Women’s Bible Commentary, Westminster John Khox Press, Loysville, Kentucky, 1992/1998, 423-427· C. Osiek, “Galatians”, in, C. A. Newsom, S. H. Ringe, J. E. Lapsley, (ed.), Women’s Bible Commentary, Third Edition, Westminster John Knox Press, Kindle Edition, 2012, 585-587· E. Schüssler Fioreza, In Memory of Her: A Feminist Theological Reconstruction of Christian Origin, New York, 1983· S. K. Williams, Galatians, Abingdon Press, Nashville, 1997.

[5] D. Boyarin, A Radical Jew: Paul and the Politics of Identity, University of California Press, Los Angeles/ London, 1997, 16-17 και 152-153.

[6] Βλ. Χ. Ατματζίδης, «Ο απόστολος Παύλος, η διάδοση του Ευαγγελίου και ο πολιτισμός», Καινοδιαθηκικά, OSTRACON, Critical Approaches to Bible, vol. II, Θεσσαλονίκη, 2014, 95-130. Βλ. το ίδιο κείμενο, διασκευασμένο και προσαρμοσμένο στο Χ. Ατματζίδης, Θεολογία της Καινής Διαθήκης, 444-471. 

[7] Σε ό,τι αφορά τους παραλήπτες της προς Γαλάτας επιστολής υιοθετώ την θέση ότι αυτοί είναι οι Γαλάτες κάτοικοι της κεντρικής Μ. Ασίας. Σε αυτούς αποστέλλει ο Παύλος την επιστολή του, την οποία συντάσσει μετά την Α΄ & Β΄ προς Κορινθίους επιστολές του και πριν την προς Ρωμαίους επιστολή του, δηλαδή προς το τέλος του φθινοπώρου του 55 μ.Χ., καθώς επίσης ότι συντάσσει την επιστολή στην Μακεδονία. Για τους παραλήπτες της επιστολής και τις δύο υποθέσεις, δηλαδή αν αυτοί είναι οι Γαλάτες οι κάτοικοι της κεντρικής Μ. Ασίας ή οι κάτοικοι της Ρωμαϊκής επαρχίας της Γαλατίας της Μ. Ασίας,  βλ. αναλυτικά U. Schnelle, Einleitung in das Neue Testament, Vandenhoeck & Ruprecht, Göttingen, 2005, 114-118· Ι. Καραβιδόπουλος, Εισαγωγή στην Καινή Διαθήκη, εκδόσεις OSTRACON, Θρεσσαλονίκη, 2016, 273-275.

[8] Στην ανάλυσή μου υιοθετώ τον χωρισμό της προς Γαλάτας Επιστολής σε μέρη και κεφάλαια του M. De Boer, Galatians, 166εξ.

[9] M. De Boer, Galatians, Westminster John Knox Press, Loysville, Kentucky, 2011, 166.

[10] Σημειώνουμε ότι ο Παύλος, προϊδεάζει τους αποδέκτες της επιστολής του για τον χαρακτηρισμό αυτόν για τον Μωσαϊκό Νόμο ως παιδαγωγού –ήδη δύο στίχους πριν-  στο Γαλ 3,22. Εκεί αναφέρει: «ἀλλὰ συνέκλεισεν ἡ γραφὴ τὰ πάντα ὑπὸ ἁμαρτίαν, ἵνα ἡ ἐπαγγελία ἐκ πίστεως Ἰησοῦ Χριστοῦ δοθῇ τοῖς πιστεύουσιν» (Γαλ.3,22). Στον παραπάνω στίχο o Παύλος τονίζει, μεταξύ των άλλων, ότι οι πιστοί (τοῖς πιστεύουσιν) έχουν απαλλαχτεί από τον Μωσαϊκό Νόμο μέσω της πίστης («ἐκ πίστεως Ἰησοῦ Χριστοῦ»). Έτσι η περίοδος της εφαρμογής του Μωσαϊκού Νόμου έληξε και τώρα άρχισε η περίοδος «τῆς πίστεως Ἰησοῦ Χριστοῦ».

[11] Πρβλ Γαλ 2,1-3 («Ἔπειτα διὰ δεκατεσσάρων ἐτῶν πάλιν ἀνέβην εἰς Ἱεροσόλυμα μετὰ Βαρναβᾶ συμπαραλαβὼν καὶ Τίτον· ἀνέβην δὲ κατὰ ἀποκάλυψιν· καὶ ἀνεθέμην αὐτοῖς τὸ εὐαγγέλιον ὃ κηρύσσω ἐν τοῖς ἔθνεσιν, κατ᾿ ἰδίαν δὲ τοῖς δοκοῦσιν, μή πως εἰς κενὸν τρέχω ἢ ἔδραμον. ἀλλ᾿ οὐδὲ Τίτος ὁ σὺν ἐμοί, Ἕλλην ὤν, ἠναγκάσθη περιτμηθῆναι»).

[12] Οι ομάδες αυτές είναι, κατά, τη γνώμη μας οι εξής πέντε: α) Χριστιανοί πρώην Ισραηλίτες, οι οποίοι εφάρμοζαν τον μωσαϊκό Νόμο και τον «νόμο» του Χριστού, όπως ο Πέτρος και ο Ιωάννης (Πραξ 3,1), καθώς και ο Παύλος (Β΄ Κορ 11,22· 3,5). Σημειώνουμε ότι στο Ρωμ 9,4-5 δηλώνεται από τον Παύλο ότι οι χριστιανοί πρώην Ισραηλίτες μπορούν να διατηρήσουν και την ισραηλιτική τους ταυτότητα, στην οποία περιλαμβάνεται η περιτομή κ.ά. (πρβλ. Ρωμ 11,32-36). β) Χριστιανοί πρώην ειδωλολάτρες (εθνικοί), οι οποίοι εφάρμοζαν τον «νόμο» του Χριστού και τις διατάξεις του μωσαϊκού Νόμου, συμπεριλαμβανομένης και της διάταξης για την περιτομή των ανδρών (Γαλ 2,2-4· Φιλ 3,2-21). γ) Χριστιανοί, πρώην ειδωλολάτρες (εθνικοί), οι οποίοι εντάχθηκαν μερικά και στην ισραηλιτική κοινότητα. Δηλαδή αυτοί δεν έγιναν προσήλυτοι και κατόπιν κανονικοί Ισραηλίτες, ούτε εφαρμόζαν πλήρως τον μωσαϊκό Νόμο. Αντίθετα, αυτοί ακολουθούσαν κάποιες από τις Ισραηλιτικές θρησκευτικές πρακτικές, όπως ορισμένες διατάξεις του μωσαϊκού Νόμου που αφορούσαν την κατανάλωση τροφών και διατάξεις που αφορούσαν την ηθική (Πραξ 15, 28-29, πρβλ. Γαλ 2,9). δ) Χριστιανοί, πρώην ειδωλολάτρες (εθνικοί), οι οποίοι δεν εφάρμοζαν τον μωσαϊκό Νόμο. Αυτοί ακολουθούσαν τις προτροπές του Παύλου, ο οποίος υποστήριζε ότι οι πρώην ειδωλολάτρες χριστιανοί μπορούν να σωθούν μόνον με την «πίστιν Χριστοῦ» και δεν χρειάζεται να εφαρμόζουν εξάπαντος, και μάλιστα κατά τρόπο νομικίστικο, τις διατάξεις του μωσαϊκού Νόμου (Γαλ. 3,10-13). ε) Χριστιανοί, πρώην Ισραηλίτες ή πρώην ειδωλολάτρες (εθνικοί), οι οποίοι ιδιοποιήθηκαν και εκχριστιάνισαν την Εβραϊκή Βίβλο (Tanakh). Στο πλαίσιο αυτό εφάρμοσαν επιλεκτικά ορισμένες μόνον εκ των εντολών του μωσαϊκού Νόμου, όπως οι δέκα εντολές (πρβλ. Ιω 1,14-18· Εβ 7, 1-10, 18). Οι παραπάνω ομάδες χριστιανών στον πρώτο χριστιανισμό αναδεικνύουν την ποικιλομορφία του πρώτου χριστιανισμού. Βλ. και Χ. Ατματζίδης, Θεολογία της Καινής Διαθήκης, 279-280· 401-410· 433-443.  

[13] Βλ. και Χ. Ατματζίδης, Θεολογία της Καινής Διαθήκης, 584 -590. Αναλυτικά για την Νέα Προοπτική Προσέγγισης της θεολογίας του Παύλου, βλ. Ο. Γραμματικοπούλου, Απόστολος Παύλος και Νέα Προοπτική, Critical Αpproaches to the Bilble, Vol. XI, έκδ. OSTRACON, Θεσσαλονίκη 2017.

[14] Για το διπλό αυτό έργο (Κατά Λουκάν Ευαγγέλιο & Πράξεις των Αποστόλων) και τη θεολογία του βλ. μεταξύ των άλλων, Χ. Ατματζίδης, Θεολογία της Καινής Διαθήκης, 798-825.

Δημοσιεύθηκε στη ΣΥΝΕΔΡΙΑ ΚΑΙ ΗΜΕΡΙΔΕΣ | Ετικέτες: | Δεν επιτρέπεται σχολιασμός στο Χαράλαμπος Γ. Ατματζίδης, «Ο απόστολος Παύλος και ο εθνοφυλετισμός. Μια προσέγγιση του Γαλ 3,28»

Συνέδριο με θέμα: «Το πρόβλημα του εθνοφυλετισμού στην Ορθόδοξη Εκκλησία: Από το βουλγαρικό σχίσμα μέχρι σήμερα»

Το Τμήμα Θεολογίας Α.Π.Θ. και η Ιερά Θεολογική Σχολή της Χάλκης διοργανώνουν υπό την αιγίδα της Α.Θ.Π. του Οικουμενικού Πατριάρχη κ.κ. Βαρθολομαίου και με την ευγενική στήριξη του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης Επιστημονικό Συνέδριο με θέμα: «Το πρόβλημα του εθνοφυλετισμού στην Ορθόδοξη Εκκλησία: Από το βουλγαρικό σχίσμα μέχρι σήμερα» στις 12 και 13 Σεπτεμβρίου 2019 στους χώρους της Ιεράς Θεολογικής Σχολής της Χάλκης. Στο Συνέδριο θα λάβουν μέρος ειδικοί επιστήμονες, οι οποίοι με τις ανακοινώσεις τους θα επιχειρήσουν να φωτίσουν την εξέλιξη του φαινομένου του εθνοφυλετισμού από την εμφάνισή του, την εξέλιξή του κατά τη διάρκεια του 20ου αιώνα και τις σύγχρονες εκφάνσεις του.

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ

Παναγιώτης Σκαλτσής, Καθηγητής καί Πρόεδρος του Τμήματος Θεολογίας Α.Π.Θ.

Στυλιανός Τσομπανίδης, Καθηγητής Α.Π.Θ.

Παναγιώτης Υφαντής Καθηγητής Α.Π.Θ.

Νικόλαος Μαγγιώρος, Αναπλ. Καθηγητής Α.Π.Θ.

Δείτε παρακάτω το αναλυτικό πρόγραμμα του συνεδρίου και τους ομιλητές.

Πρόγραμμα

Δημοσιεύθηκε στη ΣΥΝΕΔΡΙΑ ΚΑΙ ΗΜΕΡΙΔΕΣ | Ετικέτες: | Δεν επιτρέπεται σχολιασμός στο Συνέδριο με θέμα: «Το πρόβλημα του εθνοφυλετισμού στην Ορθόδοξη Εκκλησία: Από το βουλγαρικό σχίσμα μέχρι σήμερα»

Έκθεση με θέμα: «Ο θρύλος του Μεγάλου Αλεξάνδρου ως βυζαντινή κληρονομιά. Η μαρτυρία ενός βυζαντινού χειρογράφου»

Το Ελληνικό Ινστιτούτο Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Σπουδών της Βενετίας πραγματοποιεί έκθεση με θέμα: «Ο θρύλος του Μεγάλου Αλεξάνδρου ως βυζαντινή κληρονομιά. Η μαρτυρία ενός βυζαντινού χειρογράφου» στο Αλεξάνδρειο Μέλαθρο της Θεσσαλονίκης. Η Έκθεση τελεί υπό την αιγίδα του Προέδρου της Δημοκρατίας κ. Προκόπη Παυλόπουλου. Τα εγκαίνια θα τελεστούν την Κυριακή 8 Σεπτεμβρίου 2019 και ώρα 11:30 από τον Υπουργό Εξωτερικών κ. Αντώνιο Διαματάρη.

Δημοσιεύθηκε στη ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΕΙΣ | Ετικέτες: | Δεν επιτρέπεται σχολιασμός στο Έκθεση με θέμα: «Ο θρύλος του Μεγάλου Αλεξάνδρου ως βυζαντινή κληρονομιά. Η μαρτυρία ενός βυζαντινού χειρογράφου»