Σύναξη (τεύχος 154) – Ματιὲς στὴ Ρωσία

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

ΠΡΟΛΟΓΙΚΟ …3

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΜΠΑΛΤΑΣ, Ρωσία καὶ Εὐρώπη στὴν ρωσικὴ σκέψη τοῦ 19ου καὶ τοῦ 20οῦ αἰ. …5

ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΚΟΤΣΑΝΤΡΛΕ ΜΠΑΟΥΕΡ, Ἡ ἐπίδραση τῆς πρώην Τσεχοσλοβακίας στοὺς Ρώσους θρησκευτικοὺς στοχαστές …13

Π. Β. ΠΑΣΧΟΣ, Ἡ θεωρία τῆς Τρίτης Ρώμης. Μιὰ ἱστορικὴ παρεξήγηση …26

ΕΙΡΗΝΗ ΚΑΣΑΠΗ, Οἱ Νόμοι τοῦ Ἀνθρώπου …27

ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΚΑΣΑΚ, Θεολογικὴ ἐκπαίδευση στὴ σύγχρονη Ρωσία …33

Ἀρχιμ. ΚΥΡΙΛΛΟΣ ΓΟΒΟΡΟΥΝ, Ἡ ἐκκλησιαστικὴ διασπορὰ μεταξὺ ἐδαφικότητας καὶ ἐθνικότητας …44

ΠΑΝΟΣ ΝΙΚΟΛΟΠΟΥΛΟΣ, Ὑπάρχουν ὁράματα γιὰ τοὺς εὐρωπαίους; …83

ΔΕΣΠΟΙΝΑ ΜΙΧΑΛΑΓΑ, πρωτ. Γεώργιος Δ. Μεταλληνός (1940-2019) …49

ΒΑΣΙΛΙΚΗ-ΠΗΓΗ ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΥ, Ἡ συνάντηση ψυχανάλυσης καὶ Ὀρθοδοξίας στὸ πλαίσιο τῆς εὐρωπαϊκῆς μετανεωτερικῆς δικαιωματικότητας …57

ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΓΚΙΤΣΗ, Ἕνας περίπατος ἡ ζωὴ ἤ, ἀλλιῶς, Ἔτσι μᾶς εἶπαν (ποίημα) …65

ΚΩΣΤΗΣ ΔΡΥΓΙΑΝΑΚΗΣ, Ἐπισκέψεις σὲ ἐκκλησίες τῆς Ρωσίας: Σελίδες ἡμερολογίου …65

Θ. ΤΣΕΛΙΩΤΗΣ, Κροῦσμα …74

π. ΠΕΡΡΥ ΧΑΜΑΛΗΣ, Ἀγάπα τὸν Θεό, ἀγάπα τὸν πλησίον, ἀγάπα τὰ δέντρα: Ἡ περιβαλλοντικὴ δικαιοσύνη στὸν Ὀρθόδοξο Χριστιανισμό …75

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΝΕΛΛΑΣ, «…Μιὰ λακουβίτσα ἀπαρατήρητη ἀπὸ τοὺς ἄλλους» …87

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΜΑΓΡΙΠΛΗΣ, Ὁσιακὸ τέλος …89

Τὸ Βιβλίο …91

Οἱ συνεργάτες τοῦ 154ου τεύχους

Δημοσιεύθηκε στη ΠΕΡΙΟΔΙΚΑ | Ετικέτες: | Δεν επιτρέπεται σχολιασμός στο Σύναξη (τεύχος 154) – Ματιὲς στὴ Ρωσία

Μετά την πανδημία: Το παρόν και το μέλλον του θρησκευτικού τουρισμού

Μονή Αγίου Νικολάου Αναπαυσά, Μετέωρα

Του αναπληρωτή καθηγητή του Τμήματος Θεολογίας ΑΠΘ Χρήστου Τσιρώνη

Λίγο μόνο καιρό πριν, ο κόσμος έμοιαζε με μια εικόνα βολεμένη στο κάδρο των βεβαιοτήτων μας. Οι μελέτες υπογράμμιζαν το δυναμικό στοιχείο του θρησκευτικού τουρισμού και την αυξητική τάση των δραστηριοτήτων που σχετίζονται με το θρησκευτικό βίωμα και τις πολιτιστικές του εκφράσεις (UNWTO, Tourism Towards 2030/Global Overview). Το θρησκευτικό ενδιαφέρον είχε μάλιστα εδώ και καιρό συνδεθεί με μια δυναμική κατηγορία κινήτρων (visiting friends and relatives, “VFR”, health, religion ) με την επίσκεψη δηλαδή σε οικεία πρόσωπα, καθώς και με το ταξίδι με στόχο την υγεία και την ποιότητα ζωής. Aς μην ξεχνάμε επίσης ότι όσοι ασχολούμαστε με τον θρησκευτικό τουρισμό και τις προσκυνηματικές περιηγήσεις τονίζαμε σε αρκετές περιπτώσεις το μεγάλο τους αναπτυξιακό φορτίο: από την μια μεριά δεν περιορίζονται στην γνώριμη για την Ελλάδα εποχή του μαζικού τουρισμού, ενώ από την άλλη μεριά μπορούν να αποδυναμώσουν την περιφερειακή ανισότητα προσελκύοντας επισκέπτες σε προορισμούς που δεν επικεντρώνονται αποκλειστικά στα 3 “S” του μαζικού τουρισμού (Sea- Sun-Sand).

Το ξέσπασμα της πανδημίας covid-19 και τα μέτρα εγκλεισμού με στόχο τον περιορισμό των θανατηφόρων αποτελεσμάτων έκαναν τους ανθρώπους σε όλον τον πλανήτη να κρατήσουν την ανάσα τους. Έκπληξη, φόβος, αμφιβολία, ανησυχία και αβεβαιότητα για το μέλλον έκαναν διαδοχικά την εμφάνισή τους και τελικώς εμφανίστηκαν όλα μαζί ωσάν το δεύτερο παλιρροιακό κύμα που διαδέχθηκε το τρομώδες πέρασμα της πανδημίας. Τώρα λοιπόν ήρθε η ώρα να βαδίσουμε πέρα από τις βεβαιότητες που είχαμε μέχρι στιγμής και να εργαστούμε για την οργάνωση και εφαρμογή ενός στρατηγικού σχεδιασμού για τον θρησκευτικό τουρισμό. Ο σχεδιασμός αυτός πρέπει και να ατενίζει το μέλλον και να είναι απολύτως ρεαλιστικός στην βάση των σημερινών δεδομένων. Θα πρέπει επίσης να βασίζεται στο «δέσιμο» θεωρίας και πράξης, στην συνάντηση της επιστημονικής γνώσης με την επαγγελματική εμπειρία. Στο σημείο που είμαστε δεν έχουμε περιθώριο πολλών επιλογών και γι’ αυτό πρέπει να ενώσουμε τις δυνάμεις όλων των εμπλεκόμενων φορέων σε ένα πλαίσιο συνέργειας και αμοιβαίου ενδιαφέροντος. Πριν να οργανωθούν τα σχέδια δράσης απαιτείται πρώτα απ’ όλα μια καθαρή ματιά στα πράγματα καθώς και ορισμένες γενναίες παραδοχές.

Από τα πολλά που θα μπορούσε να πει κανείς για τις αναγκαίως ειλικρινείς παραδοχές μας, ας επιλέξουμε δύο που είναι και οι πιο καίριες για τον επανασχεδιασμό και την επανεκκίνηση μετά την πανδημία των θρησκευτικών επισκέψεων: Α. Ο Γ. Σεφέρης έγραφε το ’60 «όλα τουριστικά και πολιτισμένα, στο τέλος δε θα’χουν τίποτε άλλο στο μυαλό τους παρά μια σειρά ασύνδετες cartes postales..». Από τότε έχουν αλλάξει πάρα πολλά, πλην όμως συχνά είναι δύσκολο να μην παρατηρήσει κανείς ότι η Ελλάδα συνεχίζει να επενδύει στην μέθοδο των όμορφων φωτογραφιών σε σχέση με την ανάδειξη των θρησκευτικών προορισμών. Η σκοπιμότητα ενός σύντομου κειμένου δεν επιτρέπει την αναλυτική παρουσίαση όλων των προσφερόμενων επιλογών. Ενδεικτικά μόνο ας σημειώσουμε την έννοια της αυθεντικής εμπειρίας και την συμπερίληψη των κινήτρων, των επιθυμιών και των αναγκών των επισκεπτών ως βασικών στοιχείων στην κατάρτιση ενός μακρόπνοου στρατηγικού σχεδιασμού με σύγχρονους όρους. Αυτά βέβαια δεν μπορεί να έχουν καμιά ισχύ, αν δεν γίνει ουσιαστική δουλειά στο πεδίο της ανάδειξης, καταγραφής και παρουσίασης της ταυτότητας των θρησκευτικών προορισμών στην Ελλάδα. Β. Η δεύτερη παραδοχή είναι πιο ευκολονόητη: στην Ελλάδα έχουμε πληθώρα άξιων στελεχών στον τουρισμό και ανθρώπων που γνωρίζουν καλά την θρησκευτική παράδοση. Χρειάζεται όμως ακόμη πολύ δουλειά ώστε στο πεδίο του θρησκευτικού τουρισμού να καταρτιστεί και να ενταχθεί το ανθρώπινο δυναμικό που μπορεί να γνωρίζει το θρησκευτικό βίωμα και την τουριστική πραγματικότητα.

Βασιλική Αγίου Αχιλλείου, Μικρή Πρέσπα

Με αυτά τα δεδομένα ακολουθούν λίγες σκέψεις χωρίς την φιλοδοξία της άμεσης και απόλυτης επίλυσης των προβλημάτων και των προκλήσεων που αντιμετωπίζει ο θρησκευτικός τουρισμός στο άμεσο μέλλον, αλλά με την ειλικρινή επιθυμία της θετικής συμβολής σε μια βιώσιμη τουριστική ανάπτυξη που μπορεί να εγγυηθεί την προστασία του χαρακτήρα των θρησκευτικών προορισμών και μνημείων για το καλό του τόπου και των ανθρώπων του.

Α.  Οι πρωτοβουλίες για τον θρησκευτικό τουρισμό δεν μπορεί να συνεχίσουν ωσάν να μην υπήρξε ποτέ το γεγονός της πανδημίας. Είναι λοιπόν αναγκαίο να οργανωθούν έρευνες  -όσο το δυνατόν πιο σύντομα- ώστε να διαπιστώσουμε σε ποιο βαθμό και με ποιον τρόπο το covid-19 επηρέασε τα κίνητρα και την συμπεριφορά των επισκεπτών σε θρησκευτικά μνημεία. Η οργάνωση των θρησκευτικών περιηγήσεων πρέπει να βασίζεται στον σεβασμό της προσωπικότητας και της ακεραιότητας της ζωής των επισκεπτών. Επιπρόσθετα, είναι αναγκαία η άμεση διενέργεια – αν δεν είναι ήδη αργά –ερευνών και διαβουλεύσεων σε σχέση με την τμηματοποίηση της αγοράς, αλλά και την διαφοροποίηση του θρησκευτικού τουρισμού στη χώρα μας σε σχέση με τις προσφερόμενες επιλογές σε διεθνές επίπεδο.

Β. Η τουριστική μονοκαλλιέργεια και η θεματική αποκλειστικότητα ανά περιοχές ανήκουν πια σε έναν άλλο κόσμο. Η δικτύωση και συνέργεια μεταξύ θρησκευτικών προορισμών και μνημείων είτε ενδο-περιφερειακά είτε και μεταξύ περιφερειών θα αποτελέσει πολλαπλασιαστικό παράγοντα θρησκευτικών επισκέψεων. Μερικές από τις πιο γνωστές και μεγάλες θρησκευτικές διαδρομές στην Ελλάδα (Βήματα Απ. Παύλου, ιεραποστολική διαδρομή των Αγ. Κυρίλλου και Μεθοδίου, περιοδείες του Αγ. Κοσμά του Αιτωλού) δεν μπορούν σε καμία περίπτωση να περιοριστούν σε μια στενή θεώρηση της διοικητικής οργάνωσης του σύγχρονου ελληνικού κράτους. Η πρόκληση της συνέργειας αφορά στην συνεργασία μεταξύ των περιφερειών αλλά και στη συνεργασία της Εκκλησίας με τους πολιτικούς, κοινωνικούς και οικονομικούς παράγοντες του τόπου. Ας υπογραμμίσουμε ακόμη ότι στο επίπεδο της περιφερειακής οργάνωσης οφείλουμε να στοχεύσουμε όχι τόσο στην μεγέθυνση των τουριστικών ροών όσο στην ρύθμισή τους με αύξηση στη μέση δαπάνη ανά επισκέπτη, καθώς είναι γνωστό ότι η τελευταία κρατείται ακόμα χαμηλά στην Ελλάδα.

Γ. Σχεδόν κάθε δύο χρόνια πραγματοποιείται ένα μεγάλο συνέδριο με θέμα τον προσκυνηματικό τουρισμό στην Ελλάδα. Η πρωτοβουλία αυτή οργανώνεται από το Συνοδικό Γραφείο Προσκυνηματικών Περιηγήσεων της Ι. Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος. Παράλληλα, οργανώνονται από ακαδημαϊκούς, οικονομικούς και πολιτικούς φορείς εκατοντάδες εκθέσεις και συνέδρια στην χώρα. Τώρα είναι η ώρα κατάλληλη να προχωρήσουμε σε έναν τολμηρό επανασχεδιασμό των δράσεων, ώστε να δίνεται η δυνατότητα να συναντηθούν όλες οι δημιουργικές δυνάμεις και τα ενδιαφερόμενα μέρη για τον μελλοντικό σχεδιασμό. Η γεφύρωση των επιμέρους πρωτοβουλιών θα διανοίξει νέες προοπτικές, όπως είναι η ευρεία συμμετοχή, τα forum διαλόγου και οι συνέργειες μεταξύ ακαδημαϊκών, εκκλησιαστικών και κοινωνικο-οικονομικών οργανισμών.

Ψηφιδωτό από τη Μονή της Χώρας, Κωνσταντινούπολη

Δ. Αν μας δίδαξε κάτι η πανδημία του 2020 είναι ότι πρέπει να εντάξουμε την αβεβαιότητα στον σχεδιασμό μας. Η δημοσιοποίηση ενός πρωτοκόλλου αντιμετώπισης υγειονομικών ή άλλων προβλημάτων και η θεσμοθέτηση μιας ομάδας διαχείρισης κρίσεων ανήκουν στα πρώτα απαραίτητα μέτρα. Σε περίπτωση έκτακτων περιστατικών, δεν θα πρέπει ατομικά ο κάθε προσκυνητής ή το κάθε μοναστήρι ξεχωριστά να αναζητά να βρει λύσεις. Μια πιθανή κατάσταση πανικού θα τραυματίσει μακροπρόθεσμα και καίρια τον θρησκευτικό τουρισμό στη χώρα.

Ε. Η δημιουργία και η προώθηση ενός ευρύτερου αφηγήματος που εντάσσει τις θρησκευτικές επισκέψεις στην τοπική πραγματικότητα αλλά και τις συνδέει με την εθνική αναπτυξιακή προοπτική, ενός αφηγήματος που συναρμόζει τελικά την ομορφιά των υλικών και άυλων πολιτισμικών πόρων της χώρας μας σε ένα διακριτό και διαφοροποιημένο πλαίσιο αναφοράς, θα φωτίσει το στίγμα μας στον παγκόσμιο χάρτη. Φυσικά η δημιουργία ενός τέτοιου αφηγήματος δεν μπορεί παρά να είναι απότοκο μιας συνολικής προσπάθειας χωρίς αποκλεισμούς: τοπικοί, ακαδημαϊκοί και εκκλησιαστικοί φορείς μπορούν και οφείλουν να συμβάλλουν από κοινού.

Στ. Ο σεβασμός του κατανυκτικού χαρακτήρα των θρησκευτικών μνημείων και προορισμών αποτελεί απόλυτη προτεραιότητα ακόμη και έναντι άμεσων και κερδοφόρων αποτελεσμάτων (ακαλαίσθητες κατασκευές, πωλητήρια, εκθέσεις κ.α.). Η βιωσιμότητα των θρησκευτικών επισκέψεων σχετίζεται σε μεγάλο βαθμό με την οργάνωση δραστηριοτήτων που υπογραμμίζουν την ταυτότητα των μνημείων και δεν την τραυματίζουν: σεμινάρια αρχιτεκτονικής, αγιογραφίας και ψαλτικής, εργαστήρια γλώσσας, συντήρησης μνημείων και λοιπά.

Ζ. Η ένταξη των νέων τεχνολογιών είναι αναπόφευκτη. Αν χρησιμοποιηθούν με διάκριση, μπορούν να προσφέρουν πολύτιμες υπηρεσίες είτε ενισχύοντας την προσβασιμότητα (ειδικά για ΑμεΑ και ανθρώπους μεγαλύτερης ηλικίας) είτε εμπλουτίζοντας την εμπειρία επίσκεψης (virtual αναπαραστάσεις και πληροφορίες) είτε αποφορτίζοντας τους θρησκευτικούς προορισμούς  (χρήση ηλεκτρονικών εκδοτηρίων, διαφοροποιημένο ωράριο λειτουργίας, πληροφορίες κλπ).

H. Σχεδόν όλα όσα αφορούν στους θρησκευτικούς προορισμούς στην Ελλάδα περικλείονται από ένα πολύπλοκο δίκτυ σχέσεων ως προς την κυριότητα, τη φροντίδα, τους εμπλεκόμενους φορείς, τους αρμόδιους προστασίας και τους λειτουργούς. Παράλληλα, άνθρωποι με διαφορετικά ενδιαφέροντα ή συμφέροντα στον τουρισμό μπορεί να εστιάζουν περισσότερο στην «πνευματική παρακαταθήκη» των μνημείων ή στο κερδοφόρο φορτίο των περιηγήσεων. Υπό αυτές τις συνθήκες καθίσταται απολύτως αναγκαία μια εθνική συνεννόηση για την κατάρτιση και λειτουργία ενός μακρόπνοου οδικού χάρτη για τον θρησκευτικό τουρισμό.

Μονή Ρουσσάνου, Μετέωρα

Όλα τα παραπάνω μπορούν να συνοψιστούν στη λειτουργική σχέση εντός του τρίπτυχου έρευνες-συνέργειες-μακρόπνοος στρατηγικός σχεδιασμός. Το πρώτο στοιχείο θα οδηγήσει σε προσωποκεντρικό προσανατολισμό και σεβασμό της ιδιοπροσωπίας των θρησκευτικών προορισμών, το δεύτερο στην οικονομική και κοινωνική βιωσιμότητα, το τρίτο στην ενδυνάμωση του θρησκευτικού χαρακτήρα αλλά και την υπέρβαση της αποσπασματικότητας με την ένταξη των θρησκευτικών επισκέψεων σε έναν ευρύτερο, εθνικής εμβέλειας σχεδιασμό.  Λίγο παλαιότερα είχα υπογραμμίσει ένα κεντρικό κατά τη γνώμη μου ερώτημα: «είναι οι εμπλεκόμενοι φορείς (Πολιτεία, Εκκλησία, τοπικές κοινότητες, θρησκευτικοί και πολιτιστικοί σύλλογοι, οι παράγοντες της αγοράς) έτοιμοι να αναλάβουν τις αναγκαίες πρωτοβουλίες, να κινητοποιήσουν τα καταρτισμένα στελέχη, να οργανώσουν τις στοχευμένες δράσεις ώστε να επιτευχθεί μια άρτια, σύγχρονη και βιώσιμη τουριστική ανάπτυξη;». Το ερώτημα αυτό εξακολουθεί να ισχύει ακέραιο. Τώρα πια όμως περισσότερο από ένα αναλυτικό ερώτημα έχει καταστεί ένα ζήτημα οριακό και ζωτικής σημασίας για την οργάνωση των θρησκευτικών και προσκυνηματικών περιηγήσεων στην Ελλάδα μετά την πανδημία του 2020.

Δημοσιεύθηκε στη ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΑ ΑΡΘΡΑ | Ετικέτες: | Δεν επιτρέπεται σχολιασμός στο Μετά την πανδημία: Το παρόν και το μέλλον του θρησκευτικού τουρισμού

Τα ταξίδια του αποστόλου Παύλου στην Ελλάδα και οι περιοχές της δράσης του – Εφημερίδα Έθνος

Σύμφωνα με τις Πράξεις η ιεραποστολική ομάδα του αποστόλου Παύλου αποβιβάστηκε στη Νεάπολη, η οποία βρισκόταν στη θέση της σημερινής Καβάλας και αποτελούσε το επίνειο των Φιλίππων. Κάποια παλιά παράδοση εντοπίζει το σημείο όπου αποβιβάστηκε ο Παύλος και οι συνοδοί του στο χώρο του ναού του Αγίου Νικολάου, κοντά στο σημερινό λιμάνι της Καβάλας. Στο σημείο πίσω από το ναό υπάρχει ένα σύγχρονο Βήμα του αποστόλου Παύλου σε ανάμνηση αυτού του γεγονότος. Έτσι η στιγμή αυτή σημειώνεται στην ιστορία της Εκκλησίας ως η έλευση του ευαγγελικού μηνύματος για πρώτη φορά σε ευρωπαϊκό έδαφος (49/50 μ.Χ.). Από τη Νεάπολη μέσω της Εγνατίας ο Παύλος και οι συνοδοί του κατευθύνθηκαν προς τους Φιλίππους.

Διαβάστε εδώ τη δημοσίευση.

Δημοσιεύθηκε στη ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΑ ΑΡΘΡΑ | Ετικέτες: | Δεν επιτρέπεται σχολιασμός στο Τα ταξίδια του αποστόλου Παύλου στην Ελλάδα και οι περιοχές της δράσης του – Εφημερίδα Έθνος

Πρόσκληση για συμμετοχή σε διαδικτυακή έρευνα που αφορά στις επιπτώσεις του COVID-19 στους επισκέπτες θρησκευτικών προορισμών και προσκυνηματικών περιηγήσεων

Η εμφάνιση του COVID-19 έχει αλλάξει τον τρόπο που η κοινωνία μας λειτουργεί και έχει επηρεάσει σημαντικά την καθημερινότητα και τις μετακινήσεις. Προκειμένου να κατανοήσουμε τις νέες συνθήκες που έχουν δημιουργηθεί με την εμφάνιση της πανδημίας, σας προσκαλούμε να συμμετάσχετε ανώνυμα και εθελοντικά στην έρευνά μας που αφορά στις επιπτώσεις του κορωνοϊού στην ελληνική κοινωνία.

Για να συμβάλετε και εσείς στην έρευνα, παρακαλούμε να επιλέξετε τον σύνδεσμο: Επίσκεψη στο Άγιον Όρος μετά την πανδημία του Κορωνοϊού

Η συμμετοχή σας θα βοηθήσει να κατανοήσουμε τις ανάγκες και τις προσδοκίες σας σχετικά με την επίσκεψη στο Άγιον Όρος. Θα χρειαστείτε λίγα μόνο λεπτά για τη συμπλήρωση του ερωτηματολογίου, έχετε όμως ανά πάσα στιγμή τη δυνατότητα να διακόψετε τη συμμετοχή σας σε περίπτωση που το επιθυμείτε. Τόσο για τη συμμετοχή σας όσο και τα δεδομένα των απαντήσεών σας θα τηρούνται κανόνες εμπιστευτικότητας.

Παρακαλούμε να διαδώσετε τον σύνδεσμο σε όσους περισσότερους μπορείτε.

Σας ευχαριστούμε θερμά για τη συμμετοχή σας!

Δημοσιεύθηκε στη ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΕΙΣ | Ετικέτες: | Δεν επιτρέπεται σχολιασμός στο Πρόσκληση για συμμετοχή σε διαδικτυακή έρευνα που αφορά στις επιπτώσεις του COVID-19 στους επισκέπτες θρησκευτικών προορισμών και προσκυνηματικών περιηγήσεων

Παναγιώτη Ἰ. Σκαλτσῆ, Ὁ τρόπος Κοινωνίας διά τῆς λαβίδος

Το άρθρο του Προέδρου του Τμήματος Θεολογίας ΑΠΘ και Καθηγητή της Λειτουργικής θα δημοσιευτεί στο περιοδικό ΕΦΗΜΕΡΙΟΣ, τεύχος 4 (Ιούλιος-Αύγουστος 2020) σελ. 21-29.

Ἔννοια καί προτύπωση τῆς λαβίδος

Ἡ λέξη «λαβίς», ἐκ τοῦ ρήματος λαμβάνω, σημαίνει τό ἐργαλεῖο μέ τό ὁποῖο πιάνεται κάτι, π.χ. τσιμπίδα. «Εἶναι τό μακρόν ἐπιχρυσωμένον ἢ ἐπάργυρον κοχλιάριον, διά τοῦ ὁποίου ὁ ἱερεύς μεταδίδει εἰς τούς πιστούς τήν θείαν κοινωνίαν ὑπ’ ἀμφότερα τά εἴδη». Στή λειτουργική πράξη εἰσῆλθε ἀπό τήν Παλαιά Διαθήκη, και δή ἀπό τήν ὀπτασία τοῦ Ἠσαΐα, ὁ ὁποῖος ἔλαβε τό προφητικό χάρισμα μέ τόν ἀναμμένο ἄνθρακα πού ἕνα τῶν Σεραφείμ πῆρε διά τῆς λαβίδος στό χέρι του ἀπό τό θυσιαστήριο καί τό τοποθέτησε στό στόμα καί τά χείλη τοῦ προφήτη. Ἡ πράξη αὐτή προεικονίζει τή θεία μετάληψη· «Ὅπως ἀκριβῶς ἕνα ἀπό τά Σεραφείμ πῆρε τόν ἄνθρακα καί τόν ἔδωσε στόν Ἠσαΐα, ἔτσι ἀκριβῶς καί οἱ ἱερεῖς παίρνουν τόν ἄρτο, δηλαδή τό σῶμα τοῦ Δεσπότη Χριστοῦ καί τό μεταδίδουν στό λαό» («Ὧσπερ Σεραφείμ ἔλαβε τόν ἄνθρακα καί δέδωκε τῷ Ἠσαΐᾳ, οὕτως καί οἱ ἱερεῖς λαμβάνουσι τόν ἄρτον, ἤτοι τό Δεσποτικόν σῶμα καί διδόασι τῷ λαῷ»). Ἔτσι ὁ ὅρος «λαβίς» ἔγινε γνωστός σέ ὅλη τήν ἱστορία τῆς λειτουργικῆς–εὐχαριστιακῆς ζωῆς τῆς Ἐκκλησίας, νοούμενος ὅμως σέ πρακτικό ἐπίπεδο κατά ἐποχές διαφορετικά, μέχρις ὅτου ἐπικρατήσει μέ τήν μορφή πού καί στίς μέρες μας γνωρίζουμε τή λαβίδα, δηλαδή αὐτήν τοῦ κοχλιαρίου.

Ἡ Κοινωνία τῶν Ἀποστόλων

Σύμφωνα με τήν Καινή Διαθήκη κατά τό τελευταῖο δεῖπνο, τόν μυστικό δεῖπνο, ὁ Χριστός μετέδωσε τό σῶμα καί τό αἷμα Του στούς Ἀποστόλους, ὡς ἑξῆς: «Ἐσθιόντων δέ αὐτῶν λαβών ὁ Ἰησοῦς τόν ἄρτον καί εὐχα-ριστήσας ἔκλασε καί ἐδίδου τοῖς μαθηταῖς καί εἶπε· λάβετε φάγετε· τοῦτό ἐστι τό σῶμά μου· καί λαβών τό ποτήριον καί εὐχαριστήσας ἔδωκεν αὐτοῖς λέγων· πίετε ἐξ αὐτοῦ πάντες· τοῦτο γάρ ἐστι τό αἷμά μου». Ἀπό τήν περιγραφή αὐτή φαίνεται ὅτι πρῶτα ἔγινε ἡ μετάδοση τοῦ ἄρτου καί στή συνέχεια ἡ μετάδοση τοῦ οἴνου. Τό «λαβών» παραπέμπει στήν διά τῶν χειρῶν μετάδοση. Ἔτσι ἱστορεῖται καί στή βυζαντινή τέχνη–ἁγιογραφία, ἡ μαρτυρούμενη ἀπό τόν 6ο μ.Χ. αἰ. Κοινωνία τῶν Ἀποστόλων. Ἀπό τόν 11ο δέ κυρίως αἰ., ἐντός τῆς κόγχης τοῦ ἱεροῦ Βήματος, φαίνεται ὅτι ὁ Χριστός προσφέρει ξεχωριστά τόν ἄρτο καί ξεχωριστά τό ποτήριο. Οἱ Ἀπόστολοι εἶναι διηρημένοι σέ δύο ἑξάδες. Ἀπό δεξιά ὁ Χριστός δίνει στό χέρι τοῦ καθενός πού προσέρχεται τήν μερίδα τοῦ ἄρτου. Ὁ Χριστός πάλι ἀπό ἀριστερά κοινωνεῖ τήν ἄλλη ἑξάδα προσφέροντας στόν καθένα τό τίμιον αἷμα μέ τό ποτήριο. Σέ παραστάσεις τοῦ 16ου αἰ. ὁ Χριστός φέρεται νά κοινωνεῖ τούς Ἀποστόλους μέ λαβίδα.

Διαβάστε το πλήρες κείμενο παρακάτω.

Κοινωνία δια της λαβίδος

Δημοσιεύθηκε στη ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΑ ΑΡΘΡΑ | Ετικέτες: | Δεν επιτρέπεται σχολιασμός στο Παναγιώτη Ἰ. Σκαλτσῆ, Ὁ τρόπος Κοινωνίας διά τῆς λαβίδος

Δημήτρης Κυρτάτας, Η Οδός και τα βήματα των πρώτων χριστιανών, εκδόσεις του εικοστού πρώτου, Αθήνα 2020

Από το οπισθόφυλλο του βιβλίου

Η ιστορία του πρώιμου χριστιανισμού είναι, σε μεγάλο βαθμό, υπόθεση αποστόλων, μαρτύρων, αγίων, θεολόγων και επισκόπων. Είναι επίσης υπόθεση διωκτών, κατασταλτικών μηχανισμών, παραδοσιακών θρησκευτικών θεσμών που αντιδρούσαν στις καινοτομίες, εθνικών φιλοσόφων και ευσεβών Ιουδαίων. Στη μελέτη αυτή πρωταγωνιστούν αντιθέτως χριστιανοί που ακολούθησαν παράπλευρες ή δευτερεύουσες διαδρομές. Περισσότερο από τις κεντρικές οδούς ιχνηλατώ αδιέξοδες πορείες και οπισθοδρομήσεις· περισσότερο από τις ηρωικές μορφές αναζητώ ανθρώπους που ακολούθησαν σκολιές ατραπούς. Αντί να επαναλάβω όσα είναι γνωστά για τις μετακινήσεις επιφανών ανδρών, υπογραμμίζω τη συμβολή ευυπόληπτων και ευσεβών γυναικών που παρέμειναν ανώνυμες. Για να αποτιμήσω την αυτοθυσία των διωκομένων, υπενθυμίζω την προθυμία με την οποία προσέρχονταν στο μαρτύριο οικιοθελώς άνθρωποι που δεν είχαν υποστεί διωγμό· μετρώ παρομοίως την αξία της εγκαρτέρησης, αντιπαραβάλλοντάς τη με τη συνήθη παραίτηση και απάρνηση της πίστης. Προσπαθώ να κατανοήσω συμπεριφορές αυτοκρατόρων και στρατηγών με μέτρο τη θρησκευτικότητα απλών στρατιωτών, εξεγερμένων δούλων, πειρατών και ληστών. Οι διαδρομές που εξετάζω μοιάζουν με παρεκκλίσεις, τυχαίες πορείες, ασήμαντες ή άσκοπες περιδιαβάσεις. Υποστηρίζω ωστόσο ότι οι γενικές τάσεις και οι συγκλίσεις που σχημάτισαν κάποια στιγμή μια καθολική εκκλησία, συνδέονται άρρηκτα με πολλαπλές αποκλίσεις και αντίρροπες κατευθύνσεις. Η ιστορία του πρώιμου χριστιανισμού είναι ένα πολύ σύνθετο και πλούσιο φαινόμενο που δεν πρέπει να συρρικνωθεί σε ένα προδιαγεγραμμένο τελικό αποτέλεσμα.

Περιεχόμενα

Η οδός των πρώτων χριστιανών
Άφεση αμαρτιών: Η βάπτιση από τη σκοπιά των πεπτωκότων
Πόλεμος και θρησκεία: Η σταύρωση από τη σκοπιά των στρατιωτών
Μια αφανής εξουσία: Η ευσέβεια από τη σκοπιά των ευυπόληπτων γυναικών
Πίστη και υποταγή: Η απολύτρωση από τη σκοπιά των δούλων
Εξέγερση και αλληλεγγύη: Ο ασκητικός βίος από τη σκοπιά των ληστών
Έρωτας θανάτου: Η ζωή από τη σκοπιά των εθελοντών μαρτύρων
Παράδρομοι και αδιέξοδα: Η σωτηρία από τη σκοπιά των αιρετικών
Η ζωή εν τάφω: Ατενίζοντας τον ουρανό μέσα από τα μνήματα
Λατρεία και εξουσία: Το θρησκευτικό ζήτημα από τη σκοπιά των αυτοκρατόρων
Λατρεία και καθημερινή ζωή: Η διεκδίκηση του δημόσιου χώρου
Οδεύοντας προς Εμμαούς
Ευρετήριο

Δημοσιεύθηκε στη ΒΙΒΛΙΑ | Ετικέτες: , | Δεν επιτρέπεται σχολιασμός στο Δημήτρης Κυρτάτας, Η Οδός και τα βήματα των πρώτων χριστιανών, εκδόσεις του εικοστού πρώτου, Αθήνα 2020

Ελένη Γανοπούλου, Επιστολή Ιακώβου. Κοινωνικές διακρίσεις και σωτηρία, Critical Approaches to the Bible 22, Ostracon, Θεσσαλονίκη 2020

Από τον πρόλογο του βιβλίου

Η επιστολή Ιακώβου είναι κατά γενική ομολογία «παραμελημένη» στην έρευνα. Αυτό συμβαίνει κυρίως εξαιτίας της φαινομενικά αντικρουόμενης διδασκαλίας της για την εξ έργων δικαίωση με την αντίστοιχη εκ πίστεως δικαίωση στον απόστολο Παύλο. Η σωτηριολογία στην επιστολή Ιακώβου είναι άρρηκτα συνυφασμένη με την έμπρακτη πίστη, τη δικαιοσύνη και την ηθική καθαρότητα. Το ανα χείρας πόνημα πραγματεύεται το ζήτημα των κοινωνικών διακρίσεων ως ανασταλτικό παράγοντα στην επίτευξη της σωτηρίας. Ο συγγραφέας της επιστολής Ιακώβου προκρίνει μια ηθική θεώρηση της σωτηρίας, προσανατολισμένη στην πράξη και με κέντρο της τον άνθρωπο. Στο πλαίσιο αυτό θα αναλυθούν σχετικές  έννοιες όπως: «έμφυτος νόμος», «νόμος της ελευθερίας», «λόγος της αληθείας», «δικαιοσύνη», «δικαίωση», «κόσμος της αδικίας» κ.α. Το έργο αυτό φιλοδοξεί να απαντήσει σε ερωτήματα όπως: είναι οι κοινωνικές διακρίσεις τροχοπέδη στη σωτηρία επειδή καταργούν το νόμο στο σύνολό του; Υπάρχει ανταποδοτική δικαιοσύνη; Εξαιρούνται οι πλούσιοι από τη σωτηρία όταν προβαίνουν σε μεροληψίες εις βάρος των φτωχών; Σε αυτά και σε άλλα ερωτήματα θα επιχειρήσουμε να απαντήσουμε, όπως αυτά προκύπτουν από την ανάλυση των υπό εξέταση κειμένων, συνδιαλεγόμενοι και με τη σύγχρονη βιβλιογραφία.

Δημοσιεύθηκε στη ΒΙΒΛΙΑ | Ετικέτες: , | Δεν επιτρέπεται σχολιασμός στο Ελένη Γανοπούλου, Επιστολή Ιακώβου. Κοινωνικές διακρίσεις και σωτηρία, Critical Approaches to the Bible 22, Ostracon, Θεσσαλονίκη 2020

Αναστάσιος Ασλανίδης, Απόστολος Πέτρος. Η αναζήτησή του στα κανονικά ευαγγέλια, Critical Approaches to the Bible 23, Ostracon, Θεσσαλονίκη 2020

Πίνακας Περιεχομένων

ΠΡΟΛΕΓΟΜΕΝΑ ………9

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ……… 11

ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ ……….. 13

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ……….. 15

  1. Ο Πέτρος στα κανονικά ευαγγέλια και η σύγχρονη έρευνα ……….. 15
  2. Ιστορία της έρευνας …………… 17
  3. Πορεία και μέθοδος της εργασίας …………… 21

ΜΕΡΟΣ Α΄ ΤΟ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΥΠΟΒΑΘΡΟ ΤΟΥ ΣΙΜΩΝΑ ΠΕΤΡΟΥ

  1. Η Γαλιλαία την εποχή του Πέτρου …………. 27
  2. Η λίμνη Γεννησαρέτ και οι ασχολίες των κατοίκων ………… 35
  3. Ο Σίμων Βαριωνᾶ και το παρωνύμιο Κηφάς-Πέτρος …………… 49

ΜΕΡΟΣ Β΄ ΚΛΗΣΗ ΚΑΙ ΜΑΘΗΤΕΙΑ

  1. Η κλήση του Πέτρου ……………… 69
  2. Η πληρωμή του φόρου του Ναού ……………… 87
  3. Ο περίπατος του Ιησού στην λίμνη Γεννησαρέτ και ο Πέτρος ………… 97
  4. Η ομολογία του Πέτρου και η πρόρρηση του πάθους από τον Ιησού …. 105
  5. Ο Πέτρος και η μεταμόρφωση του Ιησού ……………… 129
  6. Η άρνηση του Πέτρου ………………. 141
  7. Άλλα περιστατικά για τον Πέτρο στα συνοπτικά ευαγγέλια ………… 157

ΜΕΡΟΣ Γ΄ Ο ΣΙΜΩΝ ΠΕΤΡΟΣ ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΙΩΑΝΝΗ

  1. Η σχέση του Πέτρου με τον μαθητή, ὃν ἠγάπα ὁ Ἰησοῦς ……………. 185
  2. Ο Πέτρος στις διηγήσεις του Πάθους στο κατά Ιωάννη ευαγγέλιο ……… 193
  3. Ο Πέτρος το κενό μνήμα (Λκ. 24:12//Ιω. 20:1-10) και η εμφάνιση του Ιησού στην λίμνη Γεννησαρέτ (Ιω. 21:1-25) …………… 211

Αντί Επιλόγου ………………. 227

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ………………. 233

ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ ΧΩΡΙΩΝ ……………. 249

  1. Παλαιά Διαθήκη ……………. 249
  2. Καινή Διαθήκη ……………… 251

ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ ΣΥΓΓΡΑΦΕΩΝ ………. 259

Δημοσιεύθηκε στη ΒΙΒΛΙΑ | Ετικέτες: , | Δεν επιτρέπεται σχολιασμός στο Αναστάσιος Ασλανίδης, Απόστολος Πέτρος. Η αναζήτησή του στα κανονικά ευαγγέλια, Critical Approaches to the Bible 23, Ostracon, Θεσσαλονίκη 2020

Δήμητρα Κούκουρα, Το κήρυγμα της Εκκλησίας και η διαμόρφωσή του. Ομιλία-Λόγος, εκδόσεις Μπαρμπουνάκη, Θεσσαλονίκη 2019

Από τον πρόλογο του Βιβλίου

Οι αναγνώστες αυτού του βιβλίου, κληρικοί και λαϊκοί, έχουν την ευκαιρία να ταξιδεύσουν μέσα στον χώρο και τον χρόνο και να παρακολουθήσουν τη διαμόρφωση του Χριστιανικού κηρύγματος από την εποχή των Αποστόλων και εξής. Παράλληλα μπορούν να γνωρίσουν τις επιδράσεις που δέχτηκε από το πολιτιστικό περιβάλλον όπου εξαπλώθηκε και το κριτήριο των φωτισμένων Μεγάλων Διδασκάλων του 4ου αι. για τη μεταφορά του μηνύματος της εν Χριστώ σωτηρίας σε απαιτητικούς κύκλους φιλοσόφων, ρητόρων και σοφιστών.  Επίσης τη σταθερή πορεία της χριστιανικής ομιλίας στην ελληνόφωνη Ανατολή, την ανάπτυξη του εκκλησιαστικού λόγου στη λατινόφωνη Δύση και τη συνύπαρξή του με την πατερική ομιλία. Στην εποχή μας οι επιτακτικές ανάγκες του επανευαγγελισμού και το χρέος της ορθόδοξης μαρτυρίας στην οικουμένη οδηγούν στον προβληματισμό για όλη την ομιλητική διαδικασία που πρέπει να ληφθεί υπόψη, ώστε να ακουστεί και να προσληφθεί το μήνυμα της ελπίδας, της ειρήνης και της δικαιοσύνης που προσφέρει ο Χριστός. Μέσα σε αυτή την προοπτική κάθε διαχρονική και συγχρονική εξέταση του κηρύγματος της Εκκλησίας είναι πολύτιμη, διότι, τηρουμένων των αναλογιών,  προσφέρει κριτήρια για τη σύγχρονη πρακτική του εφαρμογή.

Δείτε παρακάτω τα περιεχόμενα του βιβλίου.

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Δημοσιεύθηκε στη ΒΙΒΛΙΑ | Ετικέτες: , | Δεν επιτρέπεται σχολιασμός στο Δήμητρα Κούκουρα, Το κήρυγμα της Εκκλησίας και η διαμόρφωσή του. Ομιλία-Λόγος, εκδόσεις Μπαρμπουνάκη, Θεσσαλονίκη 2019

Περιοδικό Θεολογία (Τόμος 90ός, Τεύχος 4ο, Οκτώβριος-Δεκέμβριος 2019)

Περιεχόμενα

Προλογικό         5

Markus Tiwald, Η Επιστημονική Ενασχόληση των Ρωμαιοκαθολικών με την περί Δύο Πηγών Θεωρία και την Πηγη των Λογίων (Q)      7

Ίωάννου Άντ. Παναγιωτόπουλου, Η Αρχιεπισκοπή Αχριδών: Ιστορικοκανονικά ζητήματα και νέες προοπτικές        35

Very Rev. Augustinos Bairachtaris, Religion versus Violence; Solving the Riddle   51

Νίκου Τόμπρου, Μοναστηριακά αρχειακά σύνολα: Πηγές τεκμηριωτικών αναζητήσεων μοναστηριακής περιουσίας        75

Αναστασίου Γ. Μαρά, Ο Απόστολος Παύλος και οι ελληνικές πόλεις στην Καινή Διαθήκη    93

Σταύρου Γ. Γεωργίου, Τα έτη αρχιερατείας του Αρχιεπισκόπου Κύπρου Ιωάννου Κρητικού          123

Νεκταρίου Κ. Κουτσουρούμπα, «Μία φύσις του Θεού Λόγου σεσαρκωμένη»: Η Απολιναρική ορολογία υπό το πρίσμα της Κυρίλλειας Χριστολογίας      147

Δημητρίου Αθανασίου, Ο Ιησούς Χριστός στο Ισλάμ        173

Χρυσοβαλάντη Ιωαννίδη, Η εκτός του Τριωδίου υμνογραφία της Κυριακής της Ορθοδοξίας         191

Βασιλείου Δ. Τζέρπου, Ο Πάπυρος Merton 51 (P. Mert. 51) και η σχέση του με τα βιβλία του Κανόνος της Κ.Δ. και της Αποκρύφου Χριστιανικής Γραμματείας     229

Λεωνίδα Κατσίρα, Ο Ιωάννης Κασσιανός και οι θεωρίες των Αυγουστίνου και Πελαγίου      245

Νικολάου Εμμ. Τζιράκη, Γύρω από το «κύκνειον άσμα»     263

Ιδιόμελα

Αποστόλου Μιχαηλίδη, Τι είναι η Χάτα Γιόγκα; (Ορισμός – Σκοποθεσία – Γραμματεία – Ιστορική Διαδρομή – Μέθοδος)

Θεολογικά Χρονικά Περιοδικά Ανάλεκτα

Βιβλιοστάσιον

Επιστημονικόν Αναλόγιον

Οδηγίες υποβολής επιστημονικών εργασιών προς τους συγγραφείς

Δημοσιεύθηκε στη ΠΕΡΙΟΔΙΚΑ | Ετικέτες: | Δεν επιτρέπεται σχολιασμός στο Περιοδικό Θεολογία (Τόμος 90ός, Τεύχος 4ο, Οκτώβριος-Δεκέμβριος 2019)